مطالعۀ سبك شخصي عطار در قلندريات و خمريات بر اساس واكاوي عناصر شعري

زمينه و هدف: قلندريات به اشعاري اطلاق ميشود كه دربارۀ خصوصيات ظاهري و معنوي قلندران، از جمله باورها، آيينها و طرز زندگي آنهاست. مقصود اين جستار واكاوي عناصر سازندۀ رباعيهاي عطار نيشابوري در باب قلندريات و خمريات از مختارنامۀ اوست. اين عناصر شامل شكل، زبان، موسيقي، زمينه هاي معنايي، عاطفه و صور خيال است. اين واكاوي خصوصيات سبكي عطار را آنگونه كه در اين مجموعه نمايان شده، معرفي ميكند. روش مطالعه: داده هاي اين مطالعه از واكاوي منابع كتابخانه اي به دست آمده و سپس داده هاي حاصله به روش توصيف، تحليل و گاهي مقايسه بررسي شده است. مسير تحقيق چنين است كه پس از مباني و مفاهيم اوليۀ پژوهش، عنصر شكل با تأكيد بر قالب شعرها، عنصر زبان در سطوح واجي، ساختواژي و نحوي، عنصر موسيقي در سطوح بيروني، كناري و مياني، زمينه هاي معنايي با تأكيد بر مضامين اصلي اشعار، عنصر عاطفه از نظر انواع منِ شاعر و صور خيال با محوريت مجاز، تشبيه، استعاره و كنايه مطالعه شده است. يافته ها: قالب مكانيكي در كنار وزن ثابت و رديفهاي طولاني و تكرار واژه محدوديتهايي را بر شعرها تحميل كرده است. سطوح واجي و ساختواژي زبان در دايرۀ كاربردهاي مرسوم باقي مانده است. در سطح نحوي زبان، جملات و خصوصاً افعال امري غلبۀ صريح دارند و جزو خصوصيات سبك شخصي عطارند. موسيقي بيروني به وزن رباعي محدود است. موسيقي كناري به دليل استفادۀ حداكثري از رديف حاكي از اهميت حس موسيقايي نزد شاعر دارد و موسيقي مياني بر پايۀ عنصر تكرار شكل گرفته است. از بابت عنصر معنا، مي نوشي و طربجويي در كنار غنيمت دانستن وقت و مرگ‌انديشي ظهور و فراواني بيشتري دارند. نتيجه گيري: استفاده از صورت امري جملات، عنصر تكرار، توجه به من اجتماعي و بهره گيري از كنايه و مجاز مهمترين ويژگيهاي سبكي عطار نيشابوري در قلندريات و خمريات است. برخي رويكردهاي شاعر مثل تأكيد بر قالب مكانيكي، وزن ثابت و رديفهاي طولاني محدوديتهايي را به شعر او تحميل كرده است.