كودك‌سروده بمثابۀ ژانر

زمينه و هدف: مطالعۀ ژانر كودك‌سروده هاي نشريۀ كيهان بچه ها بمنظور گونه شناسي آنها صورت گرفته است. اين گونه شناسي شامل بررسي فرمي، محتوايي و فرهنگي سروده ها ميباشد و هدف آن، شناسايي و تحليل ويژگيهاي خاص اين ژانر بمنظور درك بهتر اين گونه از ادبيات كودك است. به عبارت ديگر، اين پژوهش بدنبال درك عميقتري از سروده هاي كودكانه است كه در نشريۀ كيهان بچه ها منتشر شده است. روش مطالعه: اين پژوهش به روش توصيفي-تحليلي انجام شده است. ابتدا با جمع‌آوري داده هاي مربوط به سروده هاي كودكان و سپس با تحليل و بررسي فرم، محتوا، تصوير، موسيقي و زبانِ سروده ها. يافته ها: با گونه شناسي كودك‌سروده ها در اين پژوهش، به مدلي مفهومي دست يافته ايم كه شامل چهارچوب فرم و محتوا است. در بخش فرم، نظام تصويري، نظام موسيقايي و نظام زباني سروده ها شناسايي شده و در بخش محتوا، شش دسته ‌بندي شامل ستايشي، طبيعت و عناصر طبيعت، اندرزي-تعليمي، سياسي-اجتماعي، تفريح و بازي، و تمنيات و آرزوهاي كودكانه شناسايي شده است. با توجه به اين دسته بنديها، گونۀ نوشتاري جديدي به نام «كودك‌سروده» شناسايي شده است و تغييرات فرم و محتواي اين گونه از آغازين سال انتشار نشريه تا پايان نيمۀ اول سال 1360 مورد بررسي قرار گرفته است. نتيجه گيري: در پژوهش حاضر با رويكرد ژانر، به شناسايي و گونه بندي كودك‌سروده ها پرداخته شده است. در بخش فرم، بر اساس تحليل داده ها، مشخص شده است كه در سروده هاي قبل از انقلاب، فرم كلاسيك و مضامين ستايشي با كاركرد نشاط‌بخشي و سرگرمي بيشترين بسامد را به خود اختصاص داده است؛ اما در سروده هاي بعد از انقلاب، فرم سروده هايي با مضامين سياسي-اجتماعي و با كاركرد تعليمي بيشترين بسامد را به خود اختصاص داده است. اين نتايج نشان ميدهد كه با تغيير شرايط اجتماعي و سياسي، محتواي سروده هاي كودكانه نيز تغيير كرده است و ژانر كودك سروده ها نيز در اين تغييرات تحت تأثير قرار گرفته است. در نتيجه اين پژوهش ميتواند به بهبود شناخت و درك ادبيات كودكانه و برنامه هاي آموزشي و تربيتي براي كودكان و نوجوانان كمك كند.