تحليل سبك شناسانۀ غزلهاي عارف چاه آبي

زمينه و هدف: ملا عبدالله عارف چاه آبي شاعر معاصر فارسي‌سرا از آستان تخار افغانستان است. اگرچه تحقيقاتي در حوزه ي شناخت مضامين و انديشه هاي شعري او صورت گرفته است، اما هنوز از منظر سبك‌شناختي جديد، اشعار او تحليل و تجزيه نشده است. هدف پژوهش حاضر بررسي سبك‌شناختي غزليات او و نشان‌ دادن ويژگي‌هاي سبكي غزليات او در لايه هاي زباني، بلاغي و ايدئولوژيك است تا تصوير روشني از هنر كلامي شاعر و شگردهاي شاعرانه ي او فرا روي مخاطبان ترسيم گردد. روش‌ها: پژوهش حاضر، مطالعه ي نظري است كه به روش كتاب‌خانه اي و رويكرد تحليلي – توصيفي انجام شده است. قلمرو تحقيق ديوان اشعار عارف است كه به كوشش محمد ابراهيم چاه آبي و از سوي انتشارات سعادت به چاپ رسيده است. جامعه ي آماري آن را غزليات او تشكيل مي‌دهد. يافته ها: عارف با بهره جويي از ساخت‌هاي واجي ‌آهنگين، اوزان متناسب با مقام و محتواي سخن، قافيه ها و رديف‌هاي خوش‌نواْ تكرارهاي گوش‌نواز، فضاي كلامي سرشار از موسيقايي در شعرش آفريده است. از بسامد فروان واژگان عيني و عاميانه، براي تداعي مؤثر معاني و مفاهيم و ترسيم تابلوهاي رنگين از رويدادها و صحنه ها، كار گرفته است. در كلام او، تركيب‌ها، عبارت‌ها و جمله ‌هاي زبان، سازگار با هنجارهاي معمول در زبان عادي و كاربردهاي شعري آن، در خدمت بيان انديشه قرار مي‌گيرد. از آرايه هاي بديعي و بياني براي خيال‌انگيزي، جذاب‌نمايي، خلق تصويرهاي شاعرانه و نمايشي ساختن صحنۀ گفتمان بهره برده است. از نگاه ايدئولوژي غزل‌هاي عارف در قالب‌هاي متنوع و در مناسبت‌ها و موضوع‌هاي گوناگون ديني، عرفاني، عشقي، انساني، اجتماعي، ميهني و فرهنگي، سروده شده اند. نتيجه گيري‌: بررسي سبك‌شناختي از غزليات عارف چاه آبي نشان مي‌دهد كه شاعر در لايه هاي زباني (آوايي، واژگاني و نحوي)، بلاغي و ايدئولوژيك، هنرمندانه عمل كرده است. غزل‌هاي عارف بيشتر در بحرهاي هزج و رمل سروده شده و اكثر آن‌ها مردف هستند. از صنعت تكرار (جناس و سجع) بهره ي فروان جسته است. واژگان حسي و عاميانه در شعر او بسامد زياد دارد. جمله هاي ساده، كاربرد وجه خبري، تقديم فعل بر ساير اجزا در بيشتر جمله ها از ويژگي‌ها نحوي شعر اوست. در لايه ي بلاغي عبارت‌ها و تركيب‌هاي هنري مملو از تشبيهات، استعاره ها، انواع مجاز و كنايه به جذابيت تصويرهاي شاعرانه در شعر او افزوده است. انديشه هاي اساسي بازتاب يافته در شعر او مضامين اجتماعي، عشقي، وصف طبيعت، ميهن و زندگي اجتماعي است.