تحليل مفهومي و اهداف كاربردي در «تربيتِ تأديبي» با توجه به آياتي از سورۀ يوسف‏

هدف انجام اين پژوهش بررسي شيوه‌هاي شش‌گانه اصلاحِ رفتار به ترتيب شامل: 1. پيشگيري؛ 2. عفو و صفح؛ 3. انذار؛ 4. ملامت؛ 5. طرد و 6. عقوبت، در «تربيتِ تأديبي» با توجه به آياتي از سوره يوسف است. روش تحقيق در شناختِ واژگانِ اصلي، روش تحليل مفهومي و در استنباطِ شيوه‌هايِ اصلاحِ رفتار، روش استنتاج است. متنِ مورد مطالعه، آياتِ چندي از سوره يوسف است كه شيوه‌هاي اصلاح رفتار را از جانب يعقوب نبي (ع) نسبت به فرزندان خطاكارش نشان مي‌دهد. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهند كه شيوه‌هاي اصلاح رفتار، اساساً، صورتي تأديبي دارند و از مراحل ملايم و هماهنگ با طبيعت متربّي شروع شده و به مراحل سخت، از لحاظ تحمّلِ رواني براي او منتهي مي‌گردند. ترتيبِ آيات نشان مي‌دهد كه يعقوب نبي (ع) از چهار مرحله اول، در اصلاح بدرفتاريِ پسرانش استفاده كرده است، اما دو مرحله بعدي يعني طرد و عقوبت در آموزه‌هاي اخلاقي و تربيتي وي كاربردي ندارند. همچنين شيوه‌هاي ضمني چون: تفهيمِ خطا، هشياري، رفتارِ حكمت‌آموز از جانب مربّي؛ دادنِ حقِ انتخاب، ابتكار و ميدانِ عمل به متربّي و در نهايت استفاده از زبان تلويحي بين اعضاي خانواده، از روش‌هاي مؤثّر در اصلاح رفتار است.