كاربرد ويژگي‌هاي ميكروسكوپي منافذ خاك در ارزيابي كيفيت فيزيكي خاك

منافذ خاك به دليل اثرپذيري از شرايط محيطي، به عنوان يكي از مهم‌ترين شاخص‌هاي كيفيت فيزيكي خاك شناخته مي‌شود. در اين مطالعه پارامترهاي مختلف مربوط به منافذ خاك تعيين و در كنار برخي ديگر از ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك براي تعيين دسته داده حداقل، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت تا قابليت آن‌ها در بكارگيري به عنوان شاخص‌هاي كيفيت فيزيكي خاك سنجيده شود. در بازه سال‌هاي 1399 تا 1401 و در كارگاه ميكرومورفولوژي گروه علوم خاك دانشگاه تهران، پارامترهاي مربوط به منافذ ناشي از 126 واحد آزمايشي شامل تيمارهاي آزمايشي اصلاحي و تخريبي و متاثر از 22 دوره تر و خشك شدن در دو خاك شن لومي و رس سيلتي ازجمله ضريب گردي، كشيدگي، مساحت و فشردگي منافذ با استفاده از روش آناليز تصوير تعيين شد. نهايتاً اين ويژگي‌ها با روش تجزيه مولفه اصلي پالايش گشته و مهمترين ويژگي‌هاي تعيين‌كننده كيفيت فيزيكي خاك تعيين گرديد. دو مولفه اصلي اول و دوم (PC1 و PC2) بيان‌گر بيش از 70درصد از تغييرات خاك‌هاي مورد مطالعه بود. از طرفي با توجه به همبستگي قوي مشاهده شده، پارامترهاي ضريب گردي (81 و 80 درصد همبستگي با PC1 و PC2) و كشيدگي منافذ (با 77 و 83 درصد همبستگي با PC1 و PC2) در خاك شن لومي و پارامترهاي كشيدگي (با 53 و 87 درصد همبستگي با PC1 و PC2) و مساحت منافذ (با 48 و 68 درصد همبستگي با PC1 و PC2) در خاك رس سيلتي به عنوان شاخص‌هاي تعيين كيفيت شناسايي شدند. با توجه به توانايي در بيان تغييرات خاك‌ها، ويژگي‌هاي ميكروسكوپي منافذ با موفقيت در اين مطالعه جهت تعيين كيفيت خاك بكارگيري شدند. ازطرفي به دليل خاصيت فراكتالي منافذ، مي‌توان از اين شيوه در تعيين كيفيت خاك در مقياس بزرگ‌تر استفاده نمود.