بررسي تغييرات زماني- مكاني مخاطره گردوغبار در استان كردستان

امروزه، يكي از پديده‌‌هاي مخاطره‌‌آميز در اغلب كشورهاي دنيا پديده گردوغبار است كه كشور گرم‌‌وخشكي مانند ايران و حتي استان‌‌هاي‌‌غربي آن همچون كردستان، شاهد اين پديده است. بدين‌منظور جهت بررسي اين مخاطره در استان كردستان، از داده‌‌هاي گردوغبار 10 ايستگاه سينوپتيك در بازه زماني 20 ساله (1380 تا 1400 شمسي) استفاده شد. با تكنيك تحليل‌‌عاملي، ماه‌‌هايي كه داراي بيشترين تعداد روز‌‌هاي گردوغبار بودند، شناسايي شد. سپس شاخص ‌‌عمق ‌‌اپتيكي گردوغبار (AOD) حاصل از سنجنده ‌‌‌‌ماديس (MODIS) و ماهواره‌‌‌‌ ترآ (Terra) با استفاده از سامانه پردازش تصاوير ماهواره‌‌اي گوگل‌‌ارث ‌‌انجين (Google‎ Earth‎ Engine‎) مورد بررسي قرار گرفت. در نهايت، پس از اعتبارسنجي اين شاخص با روزهاي همراه با گردوغبار، روند اين شاخص با آزمون من-كندال محاسبه شد و نقشه‌‌هاي پراكنش زماني- مكاني گردوغبار ترسيم شد. نتايج حاصل از خودهمبستگي فضايي موران نشان داد كه گردوغبار استان كردستان، ميل به تمركز و خوشه‌‌اي ‌‌شدن در فضا دارد. همچنين نتايج حاكي از اين است كه پراكنش روزهاي گردوغبار در اين استان، متاثر از هفت مولفه اصلي است كه عامل اول و دوم به ترتيب؛ 68 و 13.45 درصد از پراش تعداد روز‌‌هاي گردوغبار استان را تبيين مي‌‌كنند. همچنين ماه‌‌هاي فروردين تا شهريور بيشترين تراكم گردوغبار را به خود اختصاص داده‌‌اند. در نيمه‌‌شرقي اين استان ايستگاه‌‌هاي سقز، ديواندره، بيجار، قروه، دهگلان داراي روند مثبت و افزايشي و در نيمه‌‌غربي آن ايستگاه‌‌هاي مريوان، بانه، كامياران، سروآباد و به ويژه سنندج، روند كاهشي و منفي دارند. همچنين نتايج نشان داد كه در سال‌‌هاي اخير، گستره بيشتري از استان با روند افزايشي در غلظت هواويز‌‌ها به‌ويژه گردوغبارها روبه‌رو شده است. فصل تابستان و ماه‌‌هاي تير و مرداد، داراي بيشترين تراكم و غلظت گردوغبار در اين استان است و پس از آن، فصل بهار در رتبه دوم قرار دارد. افزايش ميزان گردوغبار در اين دو فصل مي‌‌تواند به دليل استقرار پرفشار جنب‌‌حاره‌‌اي آزور و خشكي هوا به علت كمي رطوبت سطحي در ايران و كشورهاي همجوار باشد. بنابراين نتايج پژوهش حاضر مي‌‌تواند به برنامه‌‌ريزان شهري و متوليان سلامت جامعه جهت فرهنگ‌‌سازي و ارتقاء آموزش شهروندان در مقابله با پديده گردوغبار، بهبود شرايط محيط‌‌زيست، شناسايي مناسب‌‌ترين زمان سفر و آغاز فعاليت‌‌هاي ‌‌گردشگري در استان‌‌كردستان كمك شاياني نمايد.