تحليل مقايسه‌اي رويكردهاي حكمراني مناطق تحت حفاظت و روند تكامل حفاظت سيماي سرزمين

تأثير حكمراني بر پايداري مناطق تحت حفاظت بيش از تأثير نوع طبقه‌بندي IUCN براي اين مناطق است. ضعف بحث ميان‌رشته‌اي مانع توسعه تحقيقات و بهبود عملكردها در حكمراني اين مناطق گرديده است. حفاظت سرزمين براساس جهان‌بيني‌هاي رقيب، گفتمان‌هاي متناقض و نگرش‌هاي ناسازگار درباره مناطق تحت حفاظت بسط يافته است؛ كه رسيدن به فهم مشترك را دشوار مي‌كند. هدف اين پژوهش، تبيين تكامل رويكردهاي حكمراني مناطق تحت حفاظت است. روش اين پژوهش، مطالعه مروري و تحليل مقايسه‌اي است. با مرور بيش از 90 مقاله جديد، 45 كليدواژه مهم گردآوري گرديده و با دو راهبرد (يكي براساس جهان‌بيني‌ها و گفتمان‌ها و ديگري براساس نگرش‌هاي ارتباط مناطق تحت حفاظت با سيماي سرزمين پيرامونشان) طبقه‌بندي‌شده است. كاوش مقالات مرور شده دو رويكرد اصلي را براساس راهبرد اول نشان مي‌دهد: رويكرد منطقه‌گرا (پهنه‌بندي و نقشه‌سازي) و رويكرد فرايندگرا (مشاركت‌مبنا و نظام‌مند). حاصل تلفيق اين دو رويكرد نقشه‌سازي مشاركتي است. براساس راهبرد دوم، حكمراني مناطق تحت حفاظت از جزيره‌سازي، به سمت شبكه‌سازي، سيماي سرزمين و سپس رويكرد سيماهاي سرزمين اكولوژيكي- اجتماعي حركت نموده است. سيماهاي سرزمين اكولوژيكي- اجتماعي به دنبال حكمراني چندوجهي براساس ارزش‌هاي متعلق به مكان است كه از مرزهاي مديريت سنتي فراتر مي‌رود. حكمراني مناطق تحت حفاظت پيوسته مدل‌هاي پيشرفته‌تري را شكل‌داده است. همچنين همواره تمايل به پوشش‌دادن كاستي‌ها، نارسايي‌ها و محدوديت‌هاي اثربخشي خود داشته است. اولويت‌هاي تحقيقاتي آينده به‌سوي مديريت يكپارچه سيماي سرزمين، توانمندسازي مديران، پشتيباني معيشت‌هاي پايدار، بسترسازي مشاركت جوامع محلي و استفاده از ابتكارات آن‌ها است.