پيامدهاي جنگ اوكراين (2022) بر موقعيت ژئواكونوميك ميان‌منطقه‌اي جمهوري اسلامي ايران: مطالعه موردي انرژي و ترانزيت

جنگ اوكراين برون دادها و تبعات قابل توجهي را بر نظام بين‌الملل اعمال كرده است. ماهيت شديداً اقتصاديِ جهان معاصر، تمركز اين پيامدها بر حوزه اقتصاد را بيشتر كرده است. با اين حال در بررسي‌هاي تحليلي، عموماً مناطق پيراموني روسيه و به‌طور ويژه اروپا محور و مبناي تحليل اين برون دادها بوده‌اند. چگونگي اثرگذاري اين جنگ بر حوزه‌هاي ديگر كمتر مورد توجه قرار گرفته است. از اين منظر و با توجه به موقعيت ژئواكونوميكي منحصر به فرد جمهوري اسلامي ايران در ميان چند منطقه مهم شامل آسياي مركزي، روسيه، جنوب آسيا، قفقاز جنوبي، عراق، شامات و حوزه خليج‌فارس، در مقاله حاضر تلاش مي‌شود تا چگونگي، سطح، جهت و عمق اين اثرگذاري مورد بررسي قرار بگيرد. در اين چهارچوب سؤال مقاله حاضر بر اين امر استوار است كه در حوزه انرژي و ترانزيت، جنگ اوكراين چه تأثيري بر موقعيت ژئواكونوميك ميان‌منطقه‌اي جمهوري اسلامي ايران خواهد گذاشت؟ در پاسخ فرضيه پژوهش حاضر بر اين امر استوار است كه جنگ اوكراين مي‌تواند در زمينه كريدورهاي ترانزيتي، قابليت‌هاي آلترناتيو براي صادرات نفت و ظرفيت‌هاي بالقوه گازي در شرايط جديد منجر به تقويت موقعيت ژئواكونوميك ايران شود. با اين حال تحريم‌هاي آمريكا و عدم اولويت انرژي در روابط ايران و اروپا عوامل محدودكننده اين اثرگذاري خواهند بود. مقاله حاضر با اتكا به روش تلفيقي كمي-كيفي مبتني بر تحليل محتوا و مفهوم‌سازي تئوريك ژئواكونومي و شبكه‌هاي ميان‌منطقه‌اي و رويكرد توصيفي- تحليلي در صدد پاسخ به سؤال اصلي و تأييد فرضيه است. در يافته‌هاي پژوهش با توجه به موقعيت ژئواكونوميكي منحصر به فرد جمهوري اسلامي ايران، پيامدهاي تهاجم نظامي روسيه به اوكراين و تأثيرگذاري آن بر حوزه انرژي نه تنها با افزايش اولويت مسيرهاي ترانزيتي قابل ارائه از سوي ايران مواجه هستيم؛ بلكه جنگ اوكراين همچنين پتانسيل تكميل كريدور اقتصادي چين- آسياي مركزي- غرب آسيا را با محوريت ايران افزايش داده و اين موضوع مي‌تواند فرايندهاي مرتبط با توسعه زيرساخت‌ها و جذب سرمايه‌گذاري را تسريع نمايد.