تأثير نظام ‏هاي كشاورزي رايج، پايدار و زيستي بر عملكرد دانه و كارآيي استفاده از انرژي در گياهان كنجد، ماش و ذرت

با توجه به منابع طبيعي محدود و اثرات سوء ناشي از عدم استفاده صحيح از منابع مختلف انرژي بر سلامت انسان و محيط زيست لزوم، بررسي الگوي مصرف انرژي در بخش كشاورزي امري ضروري به ‏نظر مي‏رسد. بر اين اساس آزمايش در تابستان سال 1398 در مزرعه‏ ي تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه شهيد چمران اهواز اجرا شد. آزمايش به‌صورت طرح كرت‏ هاي يك‏بار خردشده در قالب پايه بلوك ‏هاي كامل تصادفي با سه تكرار انجام شد. فاكتور اصلي نوع سيستم كشاورزي در سه سطح شامل كشاورزي رايج (تمامي نهاده ‏هاي مصرفي شامل كود، علف‏ كش ‏ها و ‏آفت ‏كش ‏ها به ‏صورت شيميايي)، پايدار (نهاده‏ هاي ورودي تلفيقي از شيميايي و آلي) و زيستي (نهاده ‏هاي مصرفي به‏ صورت كاربرد كودهاي آلي و بيولوژيك بودند و از هيچ گونه كود و سم شيميايي در اين سيستم كشاورزي استفاده نشد، مبارزه با علف ‏هاي هرز به ‏صورت مكانيكي انجام گرفت) و فاكتور فرعي شامل كاشت سه گياه زراعي ماش، ذرت و كنجد بود. نتايج اين آزمايش نشان داد كه عملكرد دانه هر سه گياه ماش، ذرت و كنجد در شرايط كشاورزي رايج بيشترين و در شرايط زيستي كمترين مقدار را دارا بود. كمترين (18/1) و بيشترين (69/3) كارآيي مصرف انرژي به ترتيب در توليد كنجد به روش رايج و توليد ذرت به‏ روش زيستي به ‏دست آمد. بيشترين (34396 مگاژول) و كمترين (8247 مگاژول) انرژي مصرفي نيز به ‏ترتيب مربوط به توليد ذرت به ‏روش رايج و توليد ماش به‏ روش زيستي بود. به‏ علاوه مشخص شد كه توليد  رايج ذرت به طور معني داري بيشترين انرژي خروجي (09/94045 مگاژول) را داشت. درحالي كه توليد ماش به روش زيستي كمترين (15279 مگاژول) انرژي خروجي را توليد كرد. ذرت رايج بيشترين (59649 مگاژول در هكتار) مقدار شاخص انرژي خالص را داشت، در حالي‏كه در كنجد بيشترين شاخص انرژي خالص (7032 مگاژول در هكتار) در ‏روش زيستي حاصل شد. از سوي ديگر روند تغييرات به ‏گونه ‏اي بود كه عملكرد ذرت زيستي در مقايسه با عملكرد ذرت رايج حدود 30 درصد كاهش يافت. اما ميزان كاهش انرژي مصرفي ذرت در روش زيستي نسبت به رايج حدود 50 درصد بود.