تحليل و توصيف مهم‌ترين عوامل زراعي مؤثر بر خلاء عملكرد مزارع زعفران

اين پژوهش توصيفي به‌صورت مصاحبه و تكميل پرسشنامه (125 عدد) در بين كشاورزان زعفران‌كار شهرستان تربت‌حيدريه در سال 1399-1400 انجام گرفت. هدف از اجراي اين تحقيق توصيف مهم‌ترين دلايل بالا بودن خلاء عملكرد مزارع زعفران از طريق مقايسه مهم‌ترين عمليات زراعي مرتبط با زراعت اين گياه در بين سه گروه از كشاورزان (معمولي، ماهر و پيشرو يا خبره) و نيز مقايسه روش‌هاي بكارگيري شده توسط كشاورزان با توصيه‌هاي كارشناسان علم زعفران بود. تقسيم‌بندي كشاورزان در هر يك از سه گروه، بر اساس عملكرد كلاله در ارتباط با سن مزرعه بود. قبل از تحقيق روايي پرسشنامه تأييد شد و پايايي آن نيز با استفاده از روش بازآزمايي تعيين گرديد. نتايج نشان داد، هيچكدام از كشاورزان معمولي و ماهر تحصيلات كشاورزي نداشتند، در حالي‌كه 15 درصد از كشاورزان پيشرو داراي تحصيلات كشاورزي بودند. ميانگين سال‌هاي تحصيلات كشاورزان معمولي، ماهر و پيشرو به-ترتيب 7.1، 7.5 و 10.9 سال بود. بيشترين تعداد كشاورزان معمولي و ماهر (به‌ترتيب 46.2 و 35.7 درصد) در شهريور و بيشترين تعداد كشاورزان پيشرو (37.5 درصد) در خردادماه كشت زعفران را انجام مي‌دهند. ميانگين مصرف بنه توسط كشاورزان معمولي، ماهر و پيشرو به‌ترتيب 8.9، 8.9 و 10.5 تن در هكتار و ميانگين مقدار توصيه شده توسط كارشناسان 10.4 تن در هكتار بود. تمامي كارشناسان زراعت زعفران روش كشت دانه‌تسبيحي را توصيه نمودند كه به‌ترتيب با روية 30، 43.1 و 44.4 كشاورزان معمولي، ماهرو پيشرو هماهنگي داشت. حداقل وزن بنه توصيه شده توسط كارشناسان كشاورزي 8 گرم بود، كه از اين نظر 18.7 درصد كشاورزان معمولي، 25 درصد كشاورزان ماهر و 100 درصد كشاورزان پيشرو با اين توصيه هماهنگي داشتند. وجين دستي رايج-ترين روش كنترل علف‌هاي هرز در بين كشاورزان بود و توصية اكثر كارشناسان مبني بر حفظ بقاياي برگ زعفران به‌عنوان مالچ، توسط بيشتر كشاورزان اعمال نمي‌شود. بيشتر كارشناسان بهره‌برداري از مزرعه به مدت 5 تا 6 سال و بيشتر كشاورزان بهره‌برداري به مدت 7 تا 8 سال را مناسب دانستند. در مجموع، پايين بودن سطح دانش عمومي و زراعي، روش كاشت كپه‌اي، كاشت بنه‌هاي مادري با وزن كم، تاريخ كاشت نامناسب و بهره‌برداري طولاني‌مدت از مزرعه از جمله مهم‌ترين موارد مديريت ناصحيح مزارع زعفران خصوصاً توسط كشاورزان معمولي بود.