بررسي وضعيت آلودگي به بيماري پوسيدگي فوزاريومي بنه در مزارع زعفران ايران

بيماري پوسيدگي فوزاريومي يكي از مهم ترين بيماري‌هاي قارچي بنه زعفران در سراسر جهان است كه مي‌تواند منجر به كاهش عملكرد محصول و كيفيت بنه‌هاي دختري توليد شده شود. هدف از اين پژوهش، جداسازي و شناسايي عوامل بيماري پوسيدگي فوزاريومي بنه زعفران و بررسي ميزان بيماريزايي آن‌ها مي‌باشد. به منظور شناسايي گونه‌هاي Fusarium عامل بيماري پوسيدگي فوزاريومي از بنه‌هاي زعفران داراي علايم پوسيدگي از مزارع مختلف استان‌هاي همدان، گلستان، كرمان، كردستان، سمنان، كرمانشاه، اردبيل، آذربايجان شرقي، خراسان شمالي، خراسان رضوي، اصفهان و خراسان جنوبي نمونه‌برداري شد. جدايه‌هاي قارچي پس از جداسازي و خالص‌سازي، بر اساس ويژگي‌هاي ريخت‌شناختي و آغازگرهاي اختصاصي گونه شناسايي و تأييد شدند. همچنين ميزان بيماريزايي جدايه‌ها با آزمون بيماريزايي به‌صورت مصنوعي در گلخانه مطابق اصول كخ، روي بنه‌هاي زعفران بررسي شد. نتايج نشان داد كه حدود 38.6 درصد از نمونه‌ها، در دامنه 1 تا 5 درصد، آلوده به بيماري پوسيدگي فوزاريومي بودند. در مجموع، بر اساس ويژگي‌هاي ريخت‌شناختي و مولكولي 33 جدايه متعلق به گونه‌هاي Fusarium oxysporum (26 جدايه، 78.8 درصد) و F. solani sensu lato (7 جدايه، 21.2 درصد) شناسايي شدند. نتايج آزمون بيماريزايي نشان داد كه تمامي جدايه‌هاي Fusarium spp. بيماريزا بوده  و درجات مختلفي از شاخص بيماري را نشان مي‌دهند. نتايج تعيين آزمون فرم اختصاصي گونه F. oxysporum روي گياهان مختلف نشان داد كه تمامي جدايه‌ها روي گلايول، زنبق و زعفران زينتي ايجاد پژمردگي و زردي اندام‌هاي هوايي، بافت‌مردگي و پوسيدگي اندام زيرزميني نموده و تحت عنوان F. oxysporum f. sp. gladioli نام گرفتند. اين اولين گزارش در مورد شناسايي گونه F. oxysporum f. sp. gladioli از مزارع زعفران در شهرستان‌هاي ملاير، بيجار، كنگاور، پارس آباد، مرند، نطنز، نجف آباد و گونه F. solani sensu lato از مزارع زعفران در شهرستان‌هاي آزادشهر، شيروان، اسفراين، كاشمر، نجف آباد، بشرويه از روي بنه زعفران مي باشد. يافته‌هاي اين پژوهش، ديدگاه‌هاي جديدي را درباره وضعيت سلامت بنه‌هاي زعفران به بيماري پوسيدگي فوزاريومي ارائه مي‌دهد كه مي‌تواند در بازنگري استاندارد ملي سلامت بنه‌هاي زعفران و تعيين مناطق مستعد براي كشت بنه گواهي شده در ايران، مورد استفاده قرار گيرد.