جستاري در دگرديسي اسطورۀ آناهيتا در دورۀ اسلامي

اسطوره‌ها بيان نماديني از باورها و نوع نگاه انسان به جهان است كه در طول زمان، قابليت دگرگوني دارد. به بياني ديگر، تغيير و تحوّلاتي كه در جوامع بشري رخ مي‌دهد، يك اسطوره را در معرض تحوّل و تغيير قرار مي‌دهد. تغيير دين، صنعتي شدن جامعه و دستيابي انسان به دانش‌هاي نوين مي‌تواند از مهم ترين عوامل تغيير اسطوره به شمار رود. يكي از اساطير ايراني كه در طول زمان دچار دگرديسي شده، اردوي‌سور آناهيتا است كه به اختصار، آناهيتا و ناهيد نيز ناميده مي‌شود. ايزدبانويي است كه نامش نخستين بار در كتيبه‌هاي اردشير دوم در همدان و شوش ديده شد. در اين كتيبه، نام آناهيتا بدون فاصله پس از اهورامزدا و پيش از ميترا (مهر) ذكر شده‌ است. مسئلۀ اصلي در اين پژوهش، بررسي دگرديسي اسطورۀ آناهيتا و بازتوليد آن در دورۀ اسلامي است. پيش از اين پژوهش، پژوهشگران به صورت گذرا به اين شباهت‌ها اشارات مختصري داشته‌اند. ازجمله مي‌توان به كتاب اسلام ايراني اثر هانري كربن اشاره كرد. در پژوهش حاضر، تلاش شده ‌است تا با روش كيفي و رويكرد توصيفي-تحليلي، تحوّل و دگرگوني اسطورۀ آناهيتا بررسي شود. بر اساس نتايج اين پژوهش، به دليل همساني برخي از ويژگي‌هاي آناهيتا با باورهاي شيعيان، زمينۀ بازتوليد اين اسطورۀ ايراني فراهم شده ‌است.