نويافته‌هايي دربارۀ «نور العيون» زرين‌دست و متون موازي آن و جايگاه اين كتاب در سنت چشم‌پزشكي دورۀ اسلامي

نور العيون، كهن‌ترين كتاب فارسي در چشم‌پزشكي است كه ابوروح محمّد بن منصور جرجاني يماني، مشهور به زرّين‌دست، آن را در 480ق/ 1087م براي فارسي‌زبانان خواهان يادگيري مقدمات چشم‌پزشكي نوشته است. از آن‌جا كه تبار دست‌نويس‌هاي نه‌چندان كم‌شمار نور العيون، گويا در دست‌نويسي گم‌شده و مخدوش به هم مي‌رسد، ويراستي انتقادي و شايسته از اين اثر، بي ‌بهره‌گيري از «متون موازي» آن ناشدني است. پيش از اين معلوم شده بود كه نور العيون بر پايۀ تذكرة الكحالين علي بن عيسي كحال، اما «با اعمال تغييراتي چشمگير در ساختار كلان و خرد اين اثر، و افزودن مطالبي از دو منبع مهم علي بن عيسي، يعني كتاب العشر مقالات في العين و كتاب دوم الحاوي في الطب»، فراهم آمده است.جستار حاضر، افزون بر ارائۀ شواهدي بيشتر و دقيق‌تر از اين سه متن موازي نور العيون، يكي ديگر از متون موازي اين كتاب، يعني المسائل في العين حنين را شناسانده است كه البته شيوۀ پرسش و پاسخ نور العيون نيز به پيروي از همين كتاب است.