فاء اعجمي و تصحيف و تحريف آن در نسخِ خطيِ متأخّر با شواهدي از ديوان قطران تبريزي

فاء اَعْجَمي صامتي است كه در قديم در كتابت به‌شكلِ «ڤ» (با سه نقطۀ فوقاني) نشان داده شده است و دراصل يك سايشيِ دولبيِ واكدار (β) بوده است. به‌تدريج، فاء اعجمي (β) بر اثرِ تحوّل، به واج‌هاي ديگر (f، v، b و p) تبديل شده است. در نتيجۀ اين تحوّلِ زباني و با از بين رفتنِ فاء اعجمي در زبان فارسي، به‌تدريج شكلِ مكتوبِ اين حرف، يعني «ڤ» (با سه نقطۀ فوقاني)، براي عمومِ كاتبانِ نسخِ خطي غريب و ناآشنا نمود و از‌اين‌رو، وقتي آنان از روي يك نسخۀ خطي قديمي استنساخ مي‌كردند، از شناختِ آن حرف ناتوان بودند و خواسته يا ناخواسته آن را تصحيف يا تحريف مي‌كردند.در مقالۀ حاضر، با تكيه بر شواهدي از ديوان قطران تبريزي، به تبيينِ مسئلۀ تصحيف و تحريفِ فاء اعجمي در نسخِ خطيِ متأخّر پرداخته‌ايم.