بررسي الگوي انتخاب مسكن و محله در گروه‌هاي خاص شهر تهران؛ با مروري بر مدل ‌هاي انتخاب مسكن

خانوارها با تغيير شرايط زندگي، نيازهاي متفاوتي پيدا مي‌كنند كه پاسخگويي به آن ‌ها ضرورت جابجايي در شهر را بوجود مي‌آورد كه شامل تغيير در واحد مسكوني و بافت اجتماعي - اقتصادي ساكنين پيراموني است. در اين مقاله شناسايي الگوي انتخاب مسكن و تمايز ترجيحات خانوارها برمبناي نظريه ادوار زندگي تبيين مي‌شود كه چرخه عمومي تحولات زندگي و نيازهاي مسكن براي تمامي خانوارها را بيان مي‌كند. در توسعه نظريه مذكور، هر خانوار شهري به دسته‌هاي متمايزي با ويژگي‌هاي اجتماعي- اقتصادي تقسيم مي‌شود كه اين تمايزها منشأ انتخاب‌هاي گوناگون مسكن است. شناسايي اثرات و ارتباط ميان ويژگي‌هاي اجتماعي- اقتصادي خانوارها و ويژگي‌ همسايه‌ها امكان تبيين گفتمان‌ها و جريان‌هاي اصلي شهر را فراهم مي‌كند؛ مانند همگني محلات و جدايي‌گزيني فضايي. در اين مقاله به انتخاب مسكن گروه‌هاي خاص در شهر تهران با تاكيد بر بافت اجتماعي- اقتصادي محله انتخابي آن‌ها پرداخته شده است. بنابراين گروه‌هاي خانوار هدف پژوهش مهاجران به شهر تهران، متولدين خارج از تهران، كارگران ساده، خانوارهاي تك‌سرپرست، داراي معلول و اجاره‌نشين هستند. مدلسازي انتخاب مسكن بصورت انتخاب گسسته و با استفاده از روش «رگرسيوني چند متغيره كمي» انجام شده است كه امكان تحليل متغيرهاي متعدد وابسته را ممكن مي‌كند. داده‌هاي ورودي مدل از سرشماري عمومي نفوس ‌و مسكن سال 1390 شهر تهران و تسهيلات شهري تهران از طرح تفصيلي اخذ شده است. متغيرهاي گروه واحد مسكوني شامل متراژ زيربنا و پايداري بنا است و متغيرهاي گروه بافت اجتماعي- اقتصادي ساكنين شامل نرخ باسوادي در گروه زنان، نرخ اشتغال زنان، نرخ حضور ساكنين داراي تحصيلات عالي، سرانه وسيله نقليه شخصي و نرخ حضور دانشجويان است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه متغيرهاي گروه «واحد مسكوني» بيشترين نقش را در انتخاب مسكن ايفا مي‌كند و از ميان متغيرهاي بافت اجتماعي- اقتصادي خانوارها، تمامي متغيرها ارتباط معناداري دارند كه نشان از روايي مدل دارد و دو متغير «سرانه اتومبيل شخصي خانوار» و «نرخ باسوادي زنان» بيشترين درصد تبيين در اين گروه را ايفا مي‌كنند. در گروه «واحد مسكوني» شانس انتخاب واحدهاي مسكوني با متراژ زيربناي كمتر و بناهاي ناپايدار در ميان گروه‌هاي خاص بيشتر است و همچنين شانس انتخاب بافت اجتماعي- اقتصادي پايين‌ترِ ساكنين افزايش مي‌يابد و تنها استثناي اين روند، گروه هدف مهاجران 5 سال گذشته است. يافته‌هاي كلي پژوهش نشان مي‌دهد كه براي گروه‌هاي خاص انتخاب واحد مسكوني مناسب ارجح‌تر از محله است و تنها براي گروه مهاجران 5 سال گذشته است كه انتخاب بافت اجتماعي - اقتصادي محله در اولويت قرار مي‌گيرد.