بررسي بديع لفظي در ديوان فدايي مازندراني

بديع دانشي است كه با آن زيبايي سخن آشكار مي‌شود. علم آرايش كلام است كه زبان معمولي را با صنايع و عناصر زيبايي‌آفرين به شعر تبديل مي‌كند و به گفتۀ بزرگان بلاغت، علم بديع، زيوري است كه سخن را بدان مي‌آرايند. اشعار مذهبي و عاشورايي نيز سرشار از صنايع بديعي و آرايه‌هاي زيبايي‌شناسانه هستند. يكي از شاعران مذهبي‌سراي عهد قاجار، فدايي مازندراني است كه اشعار وي داراي ظرفيت‌هاي زيباشناسانۀ بديعي از نوع لفظي و معنوي است. اين مقاله به روش كتابخانه‌اي، به بررسي منظومۀ فدايي مازندراني از اين منظر پرداخته است و داده‌هاي كمي و كيفي حاصل از واكاوي عوامل زيبايي‌‌آفرين بديعي شعر اين شاعر را به شكل توصيفي ـ تحليلي ارائه كرده است. جامعۀ آماري پژوهش، ديوان فدايي مازندراني و نمونۀ آماري، مقتلِ چهارم اين اثر است. نتايج حاصل از اين پژوهش حاكي از آن است كه از ميان عناصر بديع لفظي، از شيوۀ موازنه بيشتر از ترصيع بهره گرفته‌شده است. در صنعت جناس، تنوع جناس‌ها به‌خوبي مشاهده مي‌شود و در بحث تكرار، گونه‌هاي مختلف اين صنعت به تناسب مضمون و محتواي شعر استفاده‌شده است.