بيان لطايفي از كاركرد متفاوت برخي باورهاي عرفي - اجتماعي عصر جاهلي در زبان قرآن كريم

زبان دريچۀ ورود حقايق به ذهن و ضمير انسان و يك پديدۀ اجتماعي ـ فرهنگي است؛ بدين معنا كه هر زباني، به سبكي ويژه و منحصر به خود، واقعيت‌ها و پديده‌هاي جهان بيرون را به ميزاني متفاوت، در نظامي از نشانه‌ها، كدبندي و بازتاب مي‌ دهد. قرآن كريم نيز كه معجزۀ الهي و يك متن زباني است و به «لسان قوم» نازل ‌شده است، از اين قاعدۀ كلي مستثنا نيست. اين مقاله، با روش توصيفي ـ تحليلي، تحول در معاني برخي از واژه ‌هاي قرآني مرتبط با باورهاي عرفي، اجتماعي و زباني عصر جاهلي را بررسي نموده است و كوشيده به اين پرسش پاسخ گويد كه قرآن كريم چگونه آن سازه ‌هاي محيطي را در خدمت خلق مفاهيمي متعالي و ماندگار به كار گرفته است. نتيجۀ به‌دست‌آمده از پژوهش، گوياي آن است كه متن قرآني، با لطافتي زيبا و متناسب با ذهنيت مخاطب، به مفهوم‌ سازي تعليمي - تربيتي از واقعيت‌ها و پديده‌هاي فرهنگ عمومي جامعه عصر نزول پرداخته و با خلق معاني نو، آن‌ها را در راستاي تبيين و ترويج جهان‌بيني و تربيت ديني به كار گرفته است و اين تغيير كاربرد در سازه ‌هاي محيطي، دلالتي ژرف به مفهوم نزول قرآن به لسان قوم مي‌ بخشد و گوياي آن است كه قرآن كريم، نه‌تنها به زبان تكلم قوم عرب، بلكه به زبان فرهنگ آن‌ها و سوار بر بستر باورهاي عرفي و اجتماعي آن‌ها نازل‌ شده و مفهوم آفريني نموده است. پژوهش حاضر، مروري بر مؤلفۀ «محيط و فرا محيط» در زبان قرآن است در قالب تحليل مفهومي برخي مضامين و برخي واژه ‌هاي قرآني است.