چالش انديشۀ سياسي سيد قطب فراروي گسترش مردم‌سالاري ديني در جهان اسلام

مردم‌سالاري ديني الگويي جديد از حكومت ديني است كه آن را برخي انديشوران دينيِ نوگرا در قرن بيستم مطرح كردند و پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران ظهوريافت. اين نظريه با وجود نو بودن و سازگاري با مباني ديني، هنوز نتوانسته به عنوان يك الگو در جهان اسلام جلوه كند و به‌رغم مهم بودن، پژوهش چنداني دربارۀ آن صورت نگرفته است. (پيشينه) در اين باره اين پرسش مطرح است كه با نگاه موردي به انديشه‌هاي سيد قطب، انديشه‌هاي سلفي و بنيادگرا چه نقشي فراروي گسترش مردم‌سالاري ديني در جهان اسلام ايفا كرده‌اند. (مسئله) اين پژوهش مهمترين چالش فراروي گسترش مردم‌سالاري ديني در جهان اسلام را برخي انديشه‌هاي سلفيِ مبتني بر خلافت مي‌داند. (فرضيه) به طورخاص انديشۀ مبتني بر ظاهرگرايي، عقل‌ستيزي و تقديرگراييِ سيد قطب ـ كه با مفاهيمي مانند جاهليت، جهاد ابتدايي وخلافت عجين شده، نقش مستقيمي در ايجاد و گسترش اين چالش داشته است. اين مقاله درصدد است با استفاده ازروش‌شناسي هرمنوتيكِ مؤلف‌محور (روش)، ضمن بررسي و نقد انديشه سياسي سيد قطب و تبيين نفوذ انديشه سياسي وي در گروه‌ها و جريان‌هاي سلفي ـ تكفيري، نشان دهد يكي از چالش‌هاي پيش روي گسترش مردم‌سالاري ديني در جوامع اسلامي، انديشه‌هاي سلفي و بنيادگرايانه است. با اين حال، مي‌توان با تكيه بر اسلام سياسيِ مبتني بر عقلانيت و اجتهاد و همافزايي با برخي گروه‌هاي متعادلِ جهان اسلام، بر مشكلات فراروي گسترش اين پديده فائق آمد. (يافته)