بررسي و تحليل آموزه هاي اخلاقي در قصايد پروين اعتصامي؛ بر اساس نظريۀ ارتباط كلامي رومن ياكوبسن

زمينه: پروين اعتصامي در قصايد، ارتباطي ژرف با مخاطبانش برقرار كرده و رويكردهاي اخلاقي خود را براي آنها شرح داده است. پيوند ميان خالق اثر، متن توليدي و شنونده در اين شعرها برجسته به نظر مي رسد. در دوران معاصر، نظريه پردازان بسياري به ارتباط ميان اين مؤلفه ها پرداخته اند كه از اين بين، رومن ياكوبسن و نظريۀ ارتباط كلامي او از اعتبار بيشتري برخوردار است. بررسي آموزه هاي اخلاقي قصايد پروين و چگونگي بازنمايي آن بر اساس مباني نظريۀ مذكور، هدف و مسألۀ اصلي پژوهش حاضر است. اين تحقيق با تكيه بر منابع كتابخانه اي و روش توصيفي-تحليلي تدوين شده است. نتيجه گيري: نقش ترغيبي زبان در قصايد براي سوق دادن مخاطب به انجام بايسته هاي اخلاقي و پرهيز از ضداخلاقيات بوده است. شاعر از طريق نقش همدلي زبان، با طرح سؤالاتي از مخاطبان، بسترهاي لازم را براي حضور بيشتر آنها در متن و ايجاد اتحاد و همدلي فراهم آورده است. نقش عاطفي، بيانگر چيرگي منِ اجتماعي پروين بر منِ فردي اوست. نقش ارجاعي، بيانگر اين مهم است كه شاعر در تبيين اخلاقيات از قرآن، عرفان اسلامي، فرهنگ ايراني و ... تأثيرات آشكاري پذيرفته است. نقش ادبي، مبيّن قدرت تصويرگري پروين براي محسوس جلوه دادن تضادها و تقابل هاي اخلاقي موجود در جامعه است. يكي از شاخصه هاي نقش فرازباني در قصايد پروين، استفاده از رمزهاي ساده ياب ديني، تاريخي و حيواني بوده كه مسائل اخلاقي مطرح شده را چندلايه و غني تر كرده است