ارزيابي اثرات متقابل ارزش‌هاي ميراث محيطي رودخانۀ زاينده‌رود شهر اصفهان و كيفيت زندگي ساكنان پيرامون آن

موضوع ميراث فرهنگي-محيط‌ طبيعي يكي از موضوعات مهم در برنامه‌ريزي شهري و ارتقا كيفيت زندگي شهري نيز يكي از هدف‌هاي مهم برنامه‌ريزي شهري است. همچنين، منابع متعدّدي دربارۀ كيفيت زندگي در اسناد ميراث فرهنگي در‌قالب گزارش‌هاي علمي و عملياتي وجود دارد؛ ولي هنوز ارتباط بين كيفيت زندگي و محيط‌هاي ميراثي به‌صراحت بيان نشده است. يكي از اين ميراث محيطي-طبيعي (فرهنگي) رودخانه‌هاي شهري است كه محل پيوند مردم، شهر و طبيعت است؛ اما در بيشتر پژوهش‌ها به اين ميراث توجهي نشده است. با ناديده‌گرفتن ارزش‌هاي ميراثي رودخانۀ زاينده‌رود (Zayandehrud River) در شهر اصفهان ضمن محروم‌كردن شهروندان از قابليت‌هاي بالقوه و بالفعل، باعث ايجاد مخاطره‌هاي طبيعي و انساني (خشكسالي) شده است؛ اين درحالي است كه ارزش‌هاي رودخانه با برنامه‌ريزي شهري به مناطق پيرامونش كمك مي‌كند تا شهروندان در راستاي ارتقا كيفيت زندگي همراه با كاهش خطر‌هاي بالقوه، نهايت استفاده را از رودخانه كنند. هدف از پژوهش حاضر توصيف ارزش‌هاي ميراث محيط طبيعي رودخانۀ زاينده‌رود شهر اصفهان، توصيف مؤلفه‌هاي كيفيت زندگي ساكنان پيرامون آن و تأكيد بر اهميت و ميزان ارتباط ارزش‌هاي ميراث محيط طبيعي رودخانۀ زاينده‌رود بر ابعاد كيفيت زندگي ساكنان (به‌عنوان ذي‌نفعان كليدي) (Key stakeholders) پيرامون آن است. پژوهش حاضر كاربردي و برپايۀ شيوه كمّي و كيفي است. داده‌ها براساس مطالعات اسنادي، ميداني و پيمايش گردآوري‌‌ و از ابزارهاي مشاهده و پرسشنامۀ ساختاريافته نيز استفاده شده است. در تحليل داده‌ها در كنار تحليل‌هاي كمّي چون آزمون فريدمن و تحليل عاملي تأييدي از تحليل متون بهره‌ گرفته شده است. نتايج نشان داد كه ارزش‌هاي ميراث محيط طبيعي رودخانۀ زاينده‌رود بر ابعاد كيفيت زندگي ساكنان پيرامونش تأثير بسزايي دارد كه ارزش‌هاي ميراثي آن شامل سه دستۀ «محيطي، ادراكي، احساسي»، «تاريخي، فرهنگي، اجتماعي» و «كاربردي (كاربستي)» و كيفيت زندگي ساكنان آن نيز شامل شش بُعد سياسي و مديريتي، اقتصادي، تاريخي، اجتماعي، كالبدي و زيست‌محيطي است كه هر‌يك شامل چند مؤلفه و نشانگر است.