تحليل مكاني شاخص‌هاي ذهني تاب‌آوري در سكونتگاه‌هاي غيررسمي منطقۀ 4 شهر زاهدان

تاب‌آوري‌ مفهومي چند‌بُعدي است كه در‌مقابل آسيب‌پذيري و در‌حوزۀ پيشينۀ مربوط به مخاطره‌ها به كار گرفته مي‌شود. فضاهاي غيررسمي به‌دليل جمعيت كم‌درآمد و كمبود زيرساخت‌ها و خدمات، آسيب‌پذيرتر از ديگر فضاهاست. هدف از پژوهش حاضر تحليل مكاني وضعيت شاخص‌هاي ذهني تاب‌آوري در سكونتگاه‌هاي غيررسمي زاهدان است. جامعۀ آماري ساكنان سه محلۀ كريم‌آباد، قاسم‌آباد و شيرآباد است كه دليل انتخاب اين محله‌ها آسيب‌پذيري فراوان آنها در‌برابر مخاطره‌هاي طبيعي و انساني است. در پژوهش حاضر براي تحقق بُعد مكاني پژوهش از نمونه‌گيري فضايي استفاده شد. بدين ترتيب كه با بهره‌گيري از مجموعه ابزار Sampling و Create Fishnet در نرم‌افزار Gis محله‌هاي مطالعه‌شده به زون‎هاي كوچك تقسيم‌بندي شد و به هر زون، بسته به جمعيت آن تعدادي پرسشنامه تعلق گرفت. حجم نمونه 384 نفر برآورد شد كه متناسب با جمعيت هر محله و هر زون توزيع شد. روايي و اعتبار پرسشنامه با استفاده از نظر‌هاي استادان راهنما و مشاور و ساير متخصصان حوزۀ شهري ارزيابي و نظر‌هاي اصلاحي آنان اعمال و در‌نهايت، تأييد شد. پايايي و قابليت تكرار نتايج پرسشنامه نيز با استفاده از آلفاي كرونباخ سنجيده شد كه مقدار آن 0.814 بود و نشان از پايايي مطلوب پرسشنامه داشت. در پژوهش حاضر براي تجزيه‌و‌تحليل داده‌هاي پرسشنامه از آزمون‌ها و تكنيك‌هاي تحليل عامل، همبستگي پيرسون، تحليل واريانس يك‌طرفه (ANOVA) و آزمون تعقيبي شفه استفاده و براي تهيۀ نقشه‌ها نيز از Gis بهره گرفته شد. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه در محله‌هاي مطالعه‌شده از‌لحاظ داشتن شاخص‌هاي تاب‌آوري تفاوت معنا‌داري وجود دارد. همچنين، شاخص حس تعلق مكاني بيشترين تأثير را بر تاب‌آوري محدودۀ مطالعه‌شده دارد. نتايج حاصل از همبستگي پيرسون بيانگر آن است كه در دو محلۀ كريم‌آباد و شيرآباد بيشترين همبستگي بين دو متغير امنيت و بهداشت و حس تعلق مكاني بوده است و در محلۀ قاسم‌آباد نيز بيشترين ارتباط بين دو متغير آگاهي و مهارت فردي و بهبود وضعيت اقتصادي برقرار است.