نوآوري علامه طباطبايي در مبادي فعل ارادي

فيلسوفان مبادي علمي و شوقي و عملي را آغاز افعال انسان برمي‌‌شمارند. از ديدگاه علامه طباطبايي اراده، در فرآيند فعل، مبدئي مستقل از مبادي علمي و شوقي است. اين پژوهش با روش تحليلي، توصيفي به نوآوري علامه در اين زمينه مي‌پردازد. فارابي و ابن‌سينا با اعتقاد به فاعليت بالعناية، منشأ اصلي فعل را علم دانسته، شوق و اراده را به عنوان لازمه‌ي علم، مبادي فعل مي‌دانند. ملاصدرا با اعتقاد به فاعليت بالتجلي، علم اجمالي در عين كشف تفصيلي را به عنوان منشأ اصلي فعل تحليل كرده و اراده را به عنوان لازمه‌ي شوق، مبدء فعل مي‌داند. به اين ترتيب كه با شدت يافتن شوق، اراده حاصل مي‌شود و اراده از جنس شوق است. علامه علم و شوق را منشأهاي اصلي فعل نمي‌داند. از ديدگاه ايشان، وجود، منشأ فعل است. علم و شوق، صفات ذاتي هستند، نه فعلي. به عنوان علت ناقصه در تحقق فعل تأثير مي-گذارند، اما علت تامه، وجود بوده و با اراده به مرحله‌ي عمل مي‌رسد، پس از ديدگاه علامه، اراده، منشأ اصلي در تحقق فعل است.