تكوين و تكامل معناشناسانۀ شيدايي و جنون در شعر غنايي فارسي از آغاز تا حافظ

براي درك شعر غنايي در هر زبان بايد به جنبه‌هاي مختلف مهم‌ترين مفاهيم آن آشنا بود؛ زيرا باوجود اشتراك معاني متداولي چون عشق و جمال در شعر غنايي فرهنگ‌هاي مختلف جهان باز هم تفاوت‌هاي فكري، عاطفي و زباني وجود دارد كه بدون آشنايي با آن‌ها فهم درست شعر ممكن نيست. يكي از اين گونه مفاهيم، مفهوم جنون و تصويرها و تعبيرهاي فراواني است كه از آن در شعر فارسي ديده مي‌شود. مقالۀ حاضر مي‌كوشد با روش توصيفي- تحليلي از رهگذر بررسي جوانب مختلف اين مفهوم و نشان دادن سير تاريخي آن نشان دهد يك واژۀ معمولي چگونه به زبان شعر غنايي راه مي‌يابد و به‌تدريج با گسترش حوزۀ واژگاني خود از طريق پيوستن به مفاهيم ديگر در سنت شعر، ماندگار مي‌شود و آنگاه به دليل مقارن شدن با جريانات فكري در بستر تاريخ، فرهنگ و انديشه، امكان مي‌يابد تا به مثابه يك گفتمان در شعر غنايي مطرح شود. نتايج اين مطالعه نشان مي‌دهد چگونه مفهوم جنون از معناي قاموسي با گذشت زمان و با توجه به اوضاع اجتماعي و سياسي دستخوش تغيير مي‌شود و از معني ناپسند اجتماعي به مفهوم عاشقي ارتقاء مي‌يابد و سپس در بستر منازعات فلسفي معتزله و اشعري تعبيري مناسب براي خردستيزي مي‌گردد و با رواج انديشه‌هاي صوفيانه به يك واژۀ ارزشمند تبديل مي‌شود. و از حدّ يك حوزۀ واژگاني صرف فراتر رفته و با گسترش قلمرو معنايي جاي خود را به عنوان گفتمان رايج باز مي‌نمايد و در گسترۀ شعر شاعران بزرگ به يكي از گفتمان‌هاي اساسي شعر غنايي فارسي تبديل مي‌شود.