بررسي نظام ‌مند گستره عوامل موثر بر بهره‌وري آب در مناطق خشك و نيمه خشك به منظور كاهش مصرف آب: يك مطالعه فراتركيب

كمبود منابع آب شيرين و فشار بر منابع آب يك نگراني جهاني به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك است. اين مطالعه با هدف استفاده كارآمد از آب به منظور كاهش مصرف آب و تحقق اهداف توسعه پايدار و پايداري محيط‌زيست انجام شده است. در اين تحقيق از روش فراتركيب سندلوسكي و باروسو استفاده شد. براي انجام آن از 380 مقاله چاپ شده در مجلات علمي معتبر داخلي و حاضر در پايگاه‌هاي علمي گوگل اسكالر، مركز اطلاعات علمي جهاد دانشگاهي، مگيران، علم‌نت و نورمگز در بازه زماني 1402-1378 استفاده شد. در مجموع 308 عامل موثر شناسايي و در 13 گروه اصلي، تقسيم‌بندي شدند. ارزيابي‌ها نشان دادند كه بيشترين تكرار در مطالعات بهره‌وري آب در مناطق خشك و نيمه خشك به ترتيب مربوط عامل‌هاي «كم‌آبياري»، «سطوح آبياري»، «رقم»، «روش آبياري»، «كم‌آبياري بخشي ريشه»، «مديريت آبياري»، «كود نيترژون»، «AquaCrop»، «سوپر جاذب رطوبت» و «تنش آبي» با بسامد 41، 40، 35، 19، 18، 17، 17، 17، 16 و 14 تكرار بود و در گروه‌هاي اصلي به ترتيب مربوط به «مديريت آبياري (كم‌آبياري، ديم) و زهكشي»، «مديريت كشت و كاشت»، «فناوري و تكنولوژي»، «مديريت منابع آب»، «مديريت كودهي و تغذيه»، «تنش‌هاي محيطي»، «سامانه‌هاي آبياري و زهكشي»، «آب‌هاي نامتعارف»، «آموزش، اطلاع‌رساني و ترويج»، «مدل و مدلسازي»، «اقليم و تغييرات اقليمي»، «سياست‌گذاري» و «مديريت اراضي و خاك» با بسامد 24، 18، 10، 8، 8، 7، 7، 4، 3، 3، 3، 2 و 2 درصد بوده است. در مجموع بيش از يك دوم بسامد عوامل در چهار گروه اول تمركز يافته است. مباحث «آموزشي، اطلاع رساني و ترويج» و «سياست‌گذاري» با اينكه اهميت بسيار بالايي دارند اما به اندازه كافي مورد نگرش نبوده‌اند و در مقابل ابعاد «فناوري و تكنولوژي» بيشتر مورد تمركز بوده است. اين تحليل جامع، پايه‌اي براي اتخاذ تدابير مناسب در حوزه بهره‌وري آب در مناطق خشك و نيمه‌خشك به وجود آورده است.