پايداري توليد گندم، جو و ذرت دانه‌اي در استان‌هاي كرمان و سيستان و بلوچستان

عدم انعطاف‌پذيري در ساختار توليد كشاورزي بازگشت به توليد پايدار را غيرممكن مي‌سازد و از اين‏‌رو، انعطاف‌پذيري پايداري را به سمت اعتدال سوق مي‌دهد. در مطالعه حاضر، با هدف بررسي روند و مقايسه پايداري و با به‏‌كارگيري روش‏‌هاي فرآيند تحليل سلسله‌‏مراتبي (AHP) و تاپسيس (TOPSIS)، شاخص‌هاي تركيبي پايداري زيست‌محيطي، اقتصادي و خدماتي گندم، جو و ذرت دانه‌اي در شمال كرمان، جنوب كرمان و سيستان و بلوچستان طي دوره‌ 1400-1379 محاسبه شد. بر اساس نتايج روش AHP، زيرمعيارهاي آب، منابع آبي، مالي و حمل‌ونقل، به‌‏ترتيب، داراي بيشترين اهميت در توليد محصولات يادشده بودند؛ همچنين، زير-زيرمعيارهاي آبياري تحت فشار، آب‌بها و درآمد، به‏‌ترتيب، بالاترين اهميت و زير-زيرمعيارهاي سم و چاه عميق، به‌‏ترتيب، كمترين اهميت را داشتند. در طول دوره مطالعه، پايداري معيارها به چهار دوره تقسيم مي‏شد كه در بيشتر دوره‌ها، روند آن كاهشي و نيز مؤثرترين عوامل بهبود روند پايداري شامل زيرمعيارهاي منابع آبي، آب، نيروي كار و بسته‌بندي بود؛ معيار زيست‌محيطي در شمال كرمان و سيستان و بلوچستان براي گندم و در جنوب كرمان براي جو و نيز معيارهاي اقتصادي و خدماتي در ناحيه جنوب شرقي ايران براي ذرت دانه‌اي پايدارتر بودند؛ همچنين، پايداري زيست‌محيطي گندم در شمال كرمان، جو در جنوب كرمان و ذرت دانه‌اي در سيستان و بلوچستان، پايداري اقتصادي گندم در جنوب كرمان، جو در شمال كرمان و ذرت دانه‌اي در سيستان و بلوچستان و پايداري خدماتي هر سه محصول در شمال كرمان بيشتر بود. دومارتن گسترش‌يافته نشان داد كه با تغيير ميانگين حداقل دماي روزانه در سردترين ماه سال، پايداري معيارها كاهش مي‌يابد. بنابراين، پيشنهاد مي‌شود كه با آموزش و ترويج راهكارهاي افزايش بهره‌وري، زمينه افزايش پايداري در زمينه‌‏هاي يادشده فراهم شود؛ همچنين، پايداري كشاورزي به حمايت و برنامه‌ريزي صحيح سياست‏گذاران نياز دارد تا با رعايت استانداردهاي جهاني، روند صعودي را طي كند.