بررسي ساختار فضايي خانه‌هاي تهران اواخر قاجار و پهلوي اول با معيارهاي الگوي خانۀ ايراني با تكيه بر سلسله‌مراتب دسترسي

بيان مسئله:نقش و جايگاه خانه در معماري ايران از گذشته اهميت والايي داشته است و در طراحي هركدام از آنها الگوهاي متنوعي كه متأثر از عوامل گوناگوني چون اقليم، مذهب و فرهنگ است، مشاهده مي‌شود. در ساختار معماري خانه‌هاي تاريخي نيز از محرميت كه يكي از اصول ارزشمند در معماري ايراني است،‌ استفاده شده است. در خانه‌هاي ايراني، اين اصل نشأت گرفته شده از اعتقادات مذهبي، فرهنگي و اجتماعي و ساير عوامل در پيوند كالبد معماري نمود پيدا مي‌كند.هدف پژوهش: ارزيابي سلسله‌مراتب دسترسي با تأكيد بر حريم خصوصي و توجه به الگوها و فضاها در معماري خانه‌هاي تاريخي ايران در ساختار پيوند كالبدي و شيوۀ زندگي و تأثيرپذيري آن در نمونه‌هاي بررسي‌شده است. طبق فرضيۀ پژوهش، به‌نظر مي‌رسد كه با استفاده از روش چيدمان فضايي براساس مباني حفظ حريم خصوصي در خانه‌هاي تهران در اواخر دوران قاجار و اوايل پهلوي دستيابي به الگو‌هاي عملكردي با تأكيد بر فضاي خصوصي و تغييرات نياز‌هاي انساني در طي زمان امكان‌پذير باشد.روش پژوهش: با بررسي هشت خانۀ تاريخي در اواخر دورۀ قاجار و پهلوي اول در تهران به‌بررسي محرميت در سلسله‌مراتب ورودي و همچنين تحليل كمي و ارزيابي فضا‌ها پرداخته مي‌شود. براي بررسي اصول معماري بومي ومقايسه ضوابط موجود در آن‌ها، داده‌هاي مذكور با استفاده از جستجوي ميداني و با استفاده از نرم‌افزار  Spss22 و Depth Map گردآوري شد و با به‌كارگيري استدلال منطقي، همبستگي بين معيار‌هاي پژوهش در اين خانه‌ها بررسي شد.نتيجه‌گيري: جمع‌بندي اين مطالعه نشان مي‌دهد توجه به سلسله‌مراتب دسترسي، ورودي و روابط فضايي بر مبناي پاسخ‌دهي به نيازهاي انساني دو دورۀ موردنظر، از مهم‌ترين عناصر در طراحي خانه‌هاي دوران مذكور هستند كه منجر به تعريف الگوواره‌هايي شد.