خودارجاعي در قرآن كريم؛ «زوج واژگان تقابلي» به‌مثابه ابزار بلاغي

گفتمان «خودارجاعي»، يعني گفتمان قرآن درباره خودش، در جاي جاي قرآن كريم مشهود است. جالب اينكه قرآن كريم با بهره بردن از استدلالات متنوع به همراه گونه هاي مختلف بلاغي تلاش دارد كه مخاطبين خود را متقاعد نمايد تا برداشت خاصي نسبت به چيستي قرآن داشته باشند: ايجاد فهمي كه به ايمان منتهي گردد. با توجه به مطالعات انجام شده در زمينه گفتمان خودارجاعي در قرآن كريم، اين مقاله بنا دارد بر اهميت «زوج واژگان تقابلي» به عنوان يكي از ابزارهاي بلاغي قرآن تأكيد نمايد. اين مفهوم فراتر از مفهوم ساده «زوج ها(ي واژگاني)» است و با تقابل واضحي كه در كل متن بين نمادهاي حوزه هاي مختلف و عمدتاً در رابطه با مطالب كتاب مقدس در جريان است، روشن مي گردد. برخلاف آنچه در نگاه اول به نظر مي رسد، «زوج واژگان تقابلي» در قرآن با نظام ديني دوگانه ارتباطي ندارد؛ به عكس، يك تحليل دقيق نشان مي دهد كه استفاده از «زوج واژگان تقابلي» در متن بر ويژگي استثنايي قرآن در رابطه با منشأ الهي آن تأكيد دارد. كاركرد «زوج واژگان تقابلي» با تمام ظرفيت بلاغي خود در تأثيري كه به مخاطب منتقل مي‌شود، ظاهر مي‌گردد. اين نوشتار با پيجويي آثار محققان معاصر كه از تحليل هاي ادبي، ساختاري و استدلالي بهره برده اند، بر آن است تا خواننده را به ثمربخشي مطالعات بلاغي قرآن متقاعدسازد.