بررسي نحوه حدوث و بقاي جامعه در پرتو آموزه‌هاي حكمت متعاليه

مناقشه بر سر دوگانۀ اصالت فرد يا اصالت جامعه، در ادبيات جامعه‌‌شناسي، تاريخي طولاني دارد. پذيرش هريك از دوطرف اين دوگانه، در چگونگي نظريه‌‌پردازي‌‌هاي بعدي در خصوص قوانين حاكم بر جامعه و مراحل تكوين آن نقشي تعيين‌‌كننده دارد. با در نظرگرفتن پيشينه عمدتاً فلسفي اين گفتگو، لزوم پرداختن به اين موضوع از منظر نگرش اسلامي و به خصوص حكمت متعاليه، به‌عنوان كامل‌‌ترين نظام فلسفي اسلامي مشخص مي‌‌شود. در اين ميان علامه طباطبايي ره با طرح اصل استخدام، استاد مطهري با طرح حدوث جسماني و بقاي روحاني جامعه و استاد پارسانيا با ارائۀ استدلالي ابتكاري درخصوص وجود جامعه، افق حكمت متعاليه را از مسائل محض فلسفي به مسائل جامعه‌‌شناختي گسترش داده‌‌اند؛ اما اولاً، به اين ديدگاه‌ها اشكالاتي وارد شده و ثانياً، ميان اين ديدگاه‌‌ها در نظر اوليه نوعي ناسازگاري ديده مي‌شود. در اين مقاله ابتدا به اشكالات مطرح به اين ديدگاه‌ها، پاسخ‌هايي ارائه شده و سپس تلاش مي‌شود با گسترش دلالت‌هاي حكمت متعاليه در حوزۀ شناخت جامعه، جمع‌بندي ميان هر سه نظر انجام شود. در ادامه به توسعۀ دلالت‌هاي حكمت متعاليه براي تحليل بيشتر جامعه پرداخته شده و برخي از دلالت‌هاي آن در اين حوزه ارائه مي‌شود كه عبارتند از: تبيين حركت جوهري جامعه، تقسيم‌بندي جديدي از انواع جوامع، اثبات وجود حقيقيِ همۀ انواع جامعه و وحدت حقيقي ميان تمامي جوامع در عين تمايز آنها. درضمن در اين مقاله متناسب با هر بخش، از روش‌هاي قياسي - برهاني و دلالت‌پژوهي استفاده شده است.