تحليل مردم‌‌شناسانه پياده‌‌روي اربعين با استفاده از نظريه آيين‌‌هاي گذار

آيين‏ها، مجموعه‌اي از كنش‏ها هستند كه در يك جامعه به اشكال و اهداف خاصي انجام مي‌شوند و مدعي تأثير نيروهاي مافوق طبيعي بر انسان‌‌ها هستند. آيين‌‌ها به دو دسته جمعي (در سطح جامعه) و فردي (در سطح زندگي شخصي) تقسيم مي‌‌شوند. پياده‌روي اربعين از دسته اول است؛ هدف اصلي نوشتار حاضر آن است كه، نشان دهد آيا مي‌توان پياده‌‌روي اربعين را به مثابه يك آيين گذار و به‌عنوان نوعي مقاومت در برابر قدرت زندگي روزمره تعريف كرد؟ در اين پژوهش ابتدا از روش توصيفي -تحليلي استفاده شده و داده‌‌ها با استفاده از مطالعات اسنادي و با ابزار فيش‌‌برداري گردآوري گرديده و سپس از شيوه مشاهده مشاركتي بهره گرفته شده ‌‌است. آن‏گونه كه نتايج بررسي نشان مي‌دهد، پياده‌روي اربعين با ديدگاه تكامل‌يافته‌تر ترنر درباره مفهوم آستانگي هم‌خواني دارد و اجزاي اين مناسك منطبق بر مراحل آيين گذار است. همان‏گونه كه انتظار مي‏رفت، اين پياده‌روي پس از تجزيه به اجزاي آييني‏اش با بهره‏گيري از نظريه آيين گذار ترنر، با مراحل گذار (گسست، آستانگي، پيوست) قابل تطبيق است. تمامي مصداق‌‌هاي آستانگي ازجمله: پويايي، همگني، برابري و نبود مقام، نبود مالكيت و دارايي، سكوت، تواضع و فروتني و ارجاع به قدرت‌هاي رازآميز در جماعت‌واره زائرين مشاهده مي‌شود؛ همچنين، مصداق‏هاي جماعت‏وارگي و آستانگي و نيز شكل‏هاي انتقال امر مقدس هم در اين زيارت يافت شدند. از منظر اين پژوهش، زيارت اربعين، نمايش فوق‌العاده‌اي از برهم‌خوردن سلسله‌مراتب و محدوديت‌ها و عادات زندگي روزمره و كنشي براي آزادي از قيد و بندها و جبرهاي ساختاري و رسيدن به قله انساني انسانيت و آزادگي است.