سنجش آراء تفسيري فريقين در تبيين متعلّق «حقّ» و مراديابي از «شهيد» در آيه 53 فصلت

مفسران فريقين در تبيين مفهوم آيه 53 فصلت، مشهور به آيه آفاق‌وانفس، نظريات هم سويي ابراز نكرده اند؛ لذا مراد از آيات آفاقي، آيات انفسي، متعلّق حقّ و معناي شهيد در اين آيه، به‌روشني مشخص نيست. نظر به اهميت كشف مراد الهي از اين كريمه، پژوهش حاضر مدعي است كه راز برون رفت از اين تشتت آرا، تبيين دقيق متعلّق «حقّ» و وجه تناسب صدر با ذيل آيه شريفه است. ازاين‌رو در اين مقاله، با استفاده از روش تحليلي- انتقادي و پس از عرضه يك طبقه بندي اجتهادي از گونه هاي مختلف اين ارتباط در ميان آثار مفسران، رويكرد جديدي به‌عنوان رويكرد معيار، پيشنهاد شده است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه انتساب قرآن و آورنده آن به «ربّ العالمين»، امر حقّي است كه از دو طريق مستقل و البته غير هم‌رتبه، يكي ارائه آيات آفاقي و انفسي و ديگري شهادت مُكفي الهي بر اين موضوع، توسط مشركان حجاز قابل‌رديابي بوده است. در اين رويكرد، ارائه آيات آفاقي و انفسي از معناي مصطلح و رايج برآمده از جريان صوفي - عرفاني بيگانه خواهد بود.