پيش ‎بيني استقرار نتاج درختان مادري بلوط ايراني بر اساس نشانگرهاي ريخت شناسي و فلورسانس كلروفيل

مقدمه و هدف: تجديدحيات درختان در جنگل‎هاي با فصل خشك طولاني مانند زاگرس با دشواري هاي زيادي روبرو است. پيش‎بيني مقاومت به تنش خشكي در نتاج بر اساس  ويژگي هاي ريخت‎شناسي برگ و بذر درختان مادري و خصوصيات فيزيولوژيك نتاج مانند عملكرد بهينه فتوسيستم II مي‎تواند به افزايش كارآيي جنگل‎كاري‎ها منجر شود. مواد و روش‌ها: در اين پژوهش نتاج حاصل از 40 درخت بلوط ايراني از هشت پروونانس واقع در جنگل‌هاي زاگرس جنوبي از نظر مقاومت به تنش كمبود آب با استفاده از مشخصات جغرافيايي، رويشي و فيزيولوژيكي نظير عملكرد بهينه فتوسيستم II در شرايط گلخانه‌اي ارزيابي شدند. همچنين درصد استقرار نهال با انجام آزمون پروونانس در عرصه براي هر درخت مادري به‎مدت دو سال تعيين گرديد. داده هاي حاصل از اين دو آزمون به‎همراه اطلاعات مربوط به ريخت‎شناسي برگ و بذر هر درخت مادري براي توسعه مدل‎هاي پيش‌بيني كننده استقرار نهال در عرصه مورد استفاده قرار گرفت. نهال‎هاي بلوط ايراني حاصل از درختان مادري مختلف در گلخانه تحت تنش خشكي با قطع آبياري به‎مدت يك ماه قرار گرفتند. سپس نهال‎ها دوباره به‎مدت يك ماه آبياري شدند و در تمام مراحل ميزان عملكرد بهينه فتوسيستم II، درصد زردي برگ و درصد زنده‎ماني نهال‎ها ثبت گرديد. همچنين استقرار نتاج درختان مادري در عرصه جنگلي بر اساس درصد زنده‎ماني و ارتفاع نهال ها در طي دو سال ارزيابي گرديد و ارتباط آنها با خصوصيات ريخت‎شناسي برگ و بذر درختان مادري بررسي گرديد. يافته‌ها: نتايج مشخص نمود كه ارتباط مثبت بين درصد زنده‎ماني، شاخص‎هاي مقاومت به تنش در شرايط گلخانه‎اي با درصد زنده‎ماني و ارتفاع نهال‎ها در عرصه جنگلي وجود دارد. همچنين نهال‎هاي حاصل از مبدا بذر خشك‎تر، ارتفاعات و عرض‎هاي جغرافيايي پايين داراي مقاومت به خشكي بالاتري در شرايط كنترل شده گلخانه‎اي بودند. اما هيچ‎يك از پارامترهاي رويشي و زنده‎ماني در عرصه با ويژگي‎هاي محيطي مبدأ بذر ارتباط نداشت. ارتباط بين صفات ريخت شناسي برگ و بذر درختان مادري با مقاومت به تنش و استقرار نهال ها نشان داد كه نهال هاي حاصل از بذور پهن تر و سنگين تر داراي ويژگي هاي رويشي و زنده ماني بهتر تنها در سال اول بودند. همچنين برخي صفات ريخت شناسي برگ درختان مادري مانند طول دمبرگ، پهناي دندانه و تعداد رگبرگ از صفات تاثيرگذار در موفقيت استقرار نهال ها در عرصه جنگلي بودند.   نتيجه گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد كه جمع آوري بذور بزرگ تر از درختان مادري همراه با ويژگي هاي مناسب ريخت شناسي برگ مي تواند در موفقيت جنگل كاري ها موثر باشد. همچنين استفاده از صفات فيزيولوژيك در شرايط كنترل شده گلخانه مي تواند در انتخاب نتاج مقاوم حاصل از جمعيت ها يا درختان مادري برتر كمك نمايد.