بررسي اثر خشكه‌دارها بر روند تغييرات ذخيره كربن خاك در امتداد گراديان ارتفاعي جنگل‌هاي بلوط غرب (مطالعه موردي: جنگل قلاجه)

مقدمه و هدف: خشكه‎دارها يكي از حوضچه‎هاي كربن در بوم‎سازگان‎هاي زميني هستند كه از مهم ترين مؤلفه‎هاي سازنده در عرصه‎هاي جنگلي مي‎باشند. اندازه‎گيري ميزان ذخيره كربن در خاك جنگلي مي‎تواند معيار و شاخص مهمي در سنجش پايداري يك زيست‎بوم باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسي اثر خشكه‎دارها بر تغييرات ميزان ذخيره كربن خاك در امتداد گراديان ارتفاعي جنگل قلاجه استان كرمانشاه انجام شد. مواد و روش‌ها:  بدين‎منظور، محدوده‎اي از جنگل قلاجه با دامنه ارتفاعي 2100-1400 متر از سطح دريا انتخاب، و منطقه به هفت طبقه ارتفاعي با اختلاف 100 متر تقسيم‎بندي شد. سپس در سطح هر طبقه ارتفاعي قطعات نمونه يك هكتاري جهت برآورد ميزان ذخيره كربن خاك در قسمت‎هايي كه خشكه‎دارهاي سرپا و افتاده واقع شده بودند با سه تكرار پياده‎سازي شد. در هر قطعه نمونه، در زير پايه خشكه‎دار سرپا، خشكه‎دار افتاده، پايه درختي سالم و در قسمت فضاي فاقد پوشش درختي (فضاي باز) هر كدام يك نمونه خاك از عمق 20-0 سانتي‎متر برداشت شد. يافته‌ها:  نتايج نشان داد كه ميزان ذخيره كربن خاك در مكان‎هايي كه خشكه‎دارها (سرپا و افتاده) واقع شده بودند در مقايسه با خاك زير پايه‎هاي درختي سالم و همچنين ناحيه فضاي باز، بيشتر بود و در مجموع با افزايش ارتفاع از سطح دريا بر ميزان ذخيره كربن خاك افزوده مي‎شد. بطوري‎كه كمترين ميزان ذخيره كربن (124 تن در هكتار) در طبقه ارتفاعي 1500 – 1400 متر و بيشترين (197 تن در هكتار) در طبقه ارتفاعي 2100 -  2000 متر واقع شده بود. همچنين نتايج آزمون همبستگي نشان داد كه بين ميزان ذخيره كربن خاك در زير خشكه دار سرپا و خشكه دار افتاده با ارتفاع از سطح دريا همبستگي معني دار مثبت وجود دارد. نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج اين پژوهش مي توان بيان كرد كه خشكه دارها علاوه بر كاركردهاي اكولوژيك خود، نقش مهمي در ميزان ذخيره كربن خاك دارند. بنابراين با در نظر گرفتن اهميت و نقش خشكه دارها در رابطه با مقادير موجودي ذخاير كربن و روند انتقال آن به لايه هاي خاك، روند برداشت و حذف حوضچه هاي مذكور در جنگل هاي مورد اشاره الزامأ بايد متوقف شده و تمهيداتي براي اين امر نيز در نظر گرفته شود.