ارزيابي آراي مفسران در نسبت «اغواگري» به خدا از سوي ابليس و نتايج كلامي آن

در قرآن آمده كه ابليس پس از رانده شدن از درگاه الهي، با تعبير «بِمَا أَغْوَيتَنِي»، گمراهي خود را به خدا نسبت داده است. برخي مفسران سخن ابليس را صادق و گروهي آن را كاذب دانسته و اين تصديق يا تكذيب را زمينه طرح موضوع جبر و تفويض قرار داده‌اند.اين پژوهش با بررسي آراي مفسران به نتايج زير رسيده است:1- برخي مفسران به دليل عدم اهتمام به موضوع، سكوت كرده‌اند.2- معتقدان به جبر، اغوا را به‌معناي اضلال دانسته و از آن جبر فهميده‌اند.3- برخي معتقدان به عدل الهي، با اينكه ادعاي ابليس را صادق شمرده‌اند، «اغوا» را به‌گونه‌اي معنا كرده‌اند كه باعث بي‌عدالتي خدا و جبر موجودات بر گناه نشود.4- برخي ديگر از مفسران به دليل استشمام معناي جبر از واژه اغوا، ابليس را در اين ادّعا، كاذب و بدخواه دانسته‌اند.5- علامه طباطبايي با اينكه سخن ابليس را صادق شمرده، اما براي پرهيز از جبر، «اغوا» را اغواي ثانوي و نتيجه سوء انتخاب خود ابليس دانسته است.