بررسي تغييرات كاربري زمين و شاخص ‌هاي حدي هوا - آب ‌شناسي در آبخيز رود ميناب

مقدمه و هدف در سه دهه‌ي اخير كاربري زمين در آبخيز رود ميناب تغييرات محسوسي داشته است و اين تغييرات به‌همراه تغيير اقليم در آبخيز مي تواند روي روند شاخص‌ هاي هوا - آب شناسي تأثيرگذار باشد. از اين رو، به‌دليل تغييرات اقليم و كاربري زمين‌هاي آبخيز رود ميناب در دهه هاي گذشته تاكنون، بررسي روندها و تغييرات در شاخص هاي حدي بارش، دما و آب‌دهي جريان اهميت ويژه اي دارد. بنابراين، اين پژوهش با هدف بررسي روند تغييرات كاربري زمين و متغيرهاي هوا-آب شناسي در آبخيز مزبور انجام شد.مواد و روش‌هادر اين پژوهش، اطلاعات ايستگاه هاي آب‌‌سنجي، باران‌سنجي و تبخيرسنجي آبخيز ميناب براي تعيين شاخص هاي حدي بر اساس استاندارد ETCCDI شامل بارش، دما و جريان رود بررسي شد. براي تحليل روند از آزمون غيرسنجه‌اي (ناپارامتريك) من‌كندال استفاده شد. همچنين تغييرات كاربري زمين با استفاده از تصويرهاي ماهواره‌ي لندست سري TM در سال‌هاي 1368، 1383 و 1399 به‌ترتيب از سنجنده هاي TM، ETM+ و OLI تعيين شد و صحت تصويرهاي به‌دست آمده با آمار‌ه‌ي كاپا تأييد شد.نتايج و بحثنتايج اين پژوهش نشان داد، روند تمام شاخص‌هاي حدي دمايي شامل شب‌هاي حاره‌اي، روزهاي گرم، شب‌هاي گرم و دامنه‌ي دماي شبانه‌روزي افزايشي بود. در برخي ايستگاه‌ها، روند شاخص‌هاي حدي بارش، بارش سنگين (10، 20 و 30 ميلي‌متر) روند افزايشي بود، اما روند بارش ميانگين سالانه، افزايشي بود. روند تعداد روزهاي تر (روزهاي باراني) و روزهاي خشك (خشكسالي) به‌ترتيب كاهشي و افزايشي بود. بررسي تغييرات وضعيت بارش منطقه نشان داد، شدت بارش در زمان تداوم‌هاي 15 و 45 دقيقه‌اي افزايش يافت. با توجه به تغييرات رخ داده، تغيير وضعيت بارش در منطقه حتمي است. بررسي تغييرات كاربري زمين در سه دهه‌ي گذشته نشان داد، 11% از سطح زمين‌هاي مرتعي كاهش‌يافته است و زمين‌هاي كشاورزي و مسكوني به‌ترتيب 220 و 280% افزايش داشته‌اند.نتيجه‌گيري و پيشنهادهايافته هاي اين پژوهش نشان داد به رغم افزايش ميانگين سالانه‌ي باران (16ميلي‌متر در سال)، و ديگر شاخص هاي بارش كه فاقد روند معني دار بودند، روند شدت بارش 15 و 45 دقيقه اي افزايشي و معني دار بود. برخلاف روند بارش كه نمي‌توان آن را با اطمينان زياد اثبات كرد، روند افزايشي همه شاخص هاي دمايي (به‌طور ميانگين °0/9C در سال)، تغييرات اقليمي در آبخيز ميناب را تأييد كرد. از طرف ديگر، روند شاخص هاي جريان كمينه و بيشينه و بيشينه‌ي لحظه اي نيز در آبخيز افزايشي بود و مي‌تواند يكي از دليل‌هاي آن تغييرات وضعيت بارش، احداث سد و تغييرات كاربري از زمين‌هاي مرتعي و جنگي به كشاورزي و مسكوني باشد. بر پايه‌ي نتايج اين پژوهش پيشنهاد مي‌شود، اثر تغييرات آينده‌ي اقليم بر متغيرهاي هوا-آب شناسي بررسي و يافته‌هاي آن در مديريت منابع ‌طبيعي به ‌كار گرفته شود.