تأثير اقدام‌ هاي آبخيزداري بر متغيرهاي آب ‌شناختي با استفاده از مدلSWAT در آبخيز كن

مقدمه و هدف در كشور اجراي اقدام‌ هاي آبخيزداري، ارزيابي و بررسي تأثيرات فعاليت هاي انجام‌ شده‌ي اين طرح ها بر فرآيندهاي حاكم بر آبخيز، ضروري است. حال آن كه اساساً ارزيابي عملكرد اقدام‌هاي آبخيزداري به اندازه‌ي كافي در كشور انجام‌نشده است.مواد و روش ‌ها اين پژوهش در استان تهران در آبخيز كن با هدف شبيه‌سازي تأثير اقدام‌هاي آبخيزداري بر متغيرهاي آب‌شناختي، با استفاده از مدل SWAT انجام شد. از اين رو، ابتدا اجراي اوليه مدل انجام شد و سپس واسنجي و اعتبارسنجي شد. در اين پژوهش براي بهره‌گيري از دستورالعمل‌ها و توابع گوناگون هدف و نيز براي واسنجي و اعتبارسنجي مدل از نرم افزارSWAT-CUP  استفاده شد. به ‌منظور تعيين و مقايسه‌ي شرايط شبيه سازي با شرايط حاكم بر آبخيز از معيارهاي ارزيابي مانند ضريب تبيين و ضريب كارآيي استفاده شد.نتايج و بحثنتايج پژوهش نشان داد كه كارايي مدل SWAT براي شبيه‌سازي آب‌شناختي آبخيز مطالعه‌‍‌شده قابل قبول بود. بنابراين مقدار ضريب تبيين در مرحله‌ي واسنجي و اعتبارسنجي به ترتيب 0/69 و 0/86 بود. هم چنين، مقدار شاخص نش-ساتكليف در مرحله‌ي واسنجي و اعتبارسنجي به ترتيب 0/85 و 0/93 به‌دست آمد. سپس اقدام‌هاي آبخيزداري در سطح آبخيز مطالعه‌شده شبيه‌سازي شد. نتايج اين شبيه‌سازي نشان داد كه رواناب سطحي در عمليات آبخيزداري به ‌شكل بند توري‌سنگي، سنگي ملاتي، بانكت‌بندي و خشكه‌چين به ترتيب 25، 23، 21 و 11%  كاهش يافت. همچنين، اندازه‌ي آب در دسترس در عمليات آبخيزداري به ‌شكل بند توري‌سنگي، سنگي ملاتي، بانكت‌بندي و خشكه‌چين به ترتيب در مقايسه با شرايط اجرا نشدن اين عمليات‌ها در سطح آبخيز 19، 21/3، 20/5 و 10/75 % بيشتر بود. بيش ترين اندازه‌ي تغيير جريان جانبي نيز در شرايط اجراي عمليات سنگي ملاتي بود. هم چنين اندازه‌ي تبخير و تعرق با اجراي عمليات آبخيزداري بند توري‌سنگي، سنگي ملاتي، بانكت‌بندي و خشكه‌چين به ترتيب 20/19، 20/86، 19 و 10/87% افزايش يافت.نتيجه‌گيري و پيشنهادهابر پايه‌ي نتايج اين پژوهش در آبخيز كن مي‌توان با اجراي اقدام‌هاي آبخيزداري مزبور، برنامه‌هاي مديريتي و زيستي احتمال رخداد سيل و خسارت‌هاي ناشي از آن را تا حد زيادي كاهش داد.