متون درسيِ دانشجويان پزشكي در سده‌هاي نخستين اسلامي

زمينه و هدف: دانش پزشكي به سبب برخورداري از قدمت و ديرينگي، در هر سرزميني دستاوردهايي را به جاي گذارده و از ديرباز دارندگان اين دانش براي انتقال دستاوردهاي خويش روش و راهكارهايي را دارا بوده و در پيش گرفته‌اند. در اين بين از اهداف مهم مطرح در اين پژوهش آنكه پس از كتابت موضوعات طبي توسط پزشكان و رواج آثار پزشكي در دوران اسلامي، طالبان اين دانش از چه متوني در آموزش حرفه درمانگري بهره مي‌بردند و آيا مي‌توان در اين كتب درسي به روش‌ها و يا تدابيري در تدريس و آموزش اشاره داشت و يا آثار طبي همگي از يك طرح و قالب مشخصي برخوردار بوده‌اند؟ نكته مهم ديگر آنكه در بين محصلان داروسازي و داروشناسي كدام آثار مورد توجه بود و به هنگام ضرورت اساتيد به منظور محك و آزمون مهارت دانشجويان پزشكي از چه متوني استفاده مي‌كردند؟روش: پژوهش پيش رو با شناسايي منابع مهم طبي و تاريخي و چينش و پردازش داده‌هاي مستخرج از آن‌ها، به توصيف و تحليل مطالب پرداخته و در تحقيقات جديد و متون كلاسيك در پي معلوم‌ساختن مجهولات در رابطه با مواد آموزشي برآمده است.ملاحظات اخلاقي: در پژوهش حاضر جنبه‌هاي اخلاقي مطالعه كتابخانه‌اي شامل اصالت متون، صداقت و امانتداري رعايت شده است. يافته‌ها: يافته‌هاي اين پژوهش نشانگر آن است كه از همان سده‌هاي نخستين دوران اسلامي دروسي مهم مورد توجه اساتيد و دانشجويان قرار گرفتند كه برخي از آن‌ها متون ترجمه‌اي بودند كه سال‌ها يا سده‌ها پيش نگارش يافته و يا تأليفاتي بودند كه توسط بهترين پزشكان آن دوره پديد آمدند. مهم اينكه متون درسي و حتي نحوه تدوين آن‌ها با ظهور ترجمه‌ها و تأليفات جديد دچار تغييراتي شده و در تخصص‌هاي مختلف طبي و در طي سنوات تحصيل آثار خاصي مورد توجه براي تدريس قرار مي‌گرفت.نتيجه‌گيري: در دوران اسلامي (عصر طلايي) به سبب اهميت و جامعيت برخي آثار طبي، اين تأليفات و يا ترجمه‌ها به عنوان متون درسي در مقاطع مختلف تحصيلي معرفي گرديد و به دليل اينكه فراگيري و اشراف به موضوعات مطرح‌شده در آن‌ها براي محصلان ضروري بود، سواي به كارگيري برخي روش‌ها در تسهيل آموزش و به منظور ماندگاري مطالب در اذهان، براي آگاهي از مهارت دانش‌پژوهان گاه بر مبناي متوني مشخص، از دانشجويان در رشته‌هاي مختلف پزشكي آزمون گرفته شده و اطلاع از محتويات اين آثار به عنوان ملاك و معيار مهارت دانشجويان قرار مي‌گرفت.