طرح و نقد مفهوم «آزادي مثبت» با تكيه بر مباني قرآني علامه طباطبائي

آزادي مثبت به ‌واسطه تأكيد بر عقل به‌ عنوان وجه قوام بُعد عالي وجود انسان، در وهله نخست در معرض شناخت به‌مثابه مفهومي داراي قرابت با مباني انسان ‌شناسي اسلامي قرار دارد. از اين ‌رو ضرورت دارد علاوه بر ارائه يكپارچه و دقيق از اين مفهوم، به نقد مبنايي آن بر اساس رويكرد اسلامي پرداخت. در اين نوشتار مبتني بر تفسير روشي متن محور، پس از ارائه چيستي مفهوم آزادي مثبت، با تكيه‌بر مباني قرآني علامه طباطبائي به نقد و ارزيابي آن پرداخته مي‌شود. در اين مفهوم عقل، عنصر اساسي است كه ضرورت‌بخش اتصاف انسان به آزادي بوده و در صورت قرار گرفتن در محور انتظام‌بخشي حيات اجتماعي، امكان بهره‌ مندي از آزادي را براي انسان فراهم مي‌آورد. اين در صورتي است كه مبناي اتصاف به آزادي در قرآن كريم خلافت الهي انسان است كه تنها با حاكميت يافتن حق در عرصه حيات اجتماعي امكان بهره‌ مندي از آزادي براي انسان پديد مي‌آورد. ارائه دركي استقلالي از انسان با تكيه ‌بر عقل و همچنين عدم تفكيك عقل در مقام اثبات و ثبوت از جمله عواملي هستند كه موجب انحراف اين مفهوم از حقيقت آزادي مي‌ شوند.