چالش‌هاي امت اسلامي و راه‌كارهاي سيدجمال‌الدين اسدآبادي براي برون‌رفت از آن (بر اساس نظريه بحران اسپريگنز)

كشورهاي اسلامي در زمان سيد جمال به دليل استعمار و استبداد دچار عقب‌ماندگي شده بودند. بدين خاطر سيد جمال تلاش بسياري جهت برون‌رفت جهان اسلام از عقب‌ماندگي كرد. ايشان با مطالعه جهان اسلام، علل عقب‌ماندگي را دو سطح داخلي(استبداد، مسخ‌ دين‌، فقدان‌ همبستگي‌ اجتماعي، خرافات و جهل، جدايي دين از سياست، وابستگي به غرب) و خارجي (استعمار) مي‌داند و راه‌كارهايي را نيز براي برون‌رفت از اين چالش‌ها در دو بعد (نظري و عملي) ارائه كرده است. مقاله حاضر با الگوي نظريه بحران اسپريگنز (بررسي وضعيت موجود و مطلوب، تشخيص علل مشكل و ارائه راه‌حل) راه‌كارهاي سيد جمال براي برون‌رفت از اين چالش را مورد بررسي قرار داده و درنهايت براي راه‌كار نظري از انديشه سياسي خود سيد جمال: مبارزه با خودكامگي مستبدان، مجهز شدن به علوم و فنون، بازگشت به اسلام نخستين، وحدت مسلمانان، دميدن روح جهاد و مبارزه در كالبد جامعه اسلامي، مبارزه با خودباختگي در برابر غرب، مشاركت و همبستگي مردم و براي راه‌حل عملي: برخورد با دربار براي مبارزه با استبداد، آگاهي دادن به مردم و مردمي كردن جريان استبدادستيزي، تربيت نيروهاي جوان و نهادينه كردن تفكر ضداستبدادي در آن‌ها، آگاه ساختن علماي بلاد از اوضاع ايران و منسجم نمودن آنان براي مقابله با استبداد، عدم مشروعيت حكومت استبدادي  را استخراج كرده است.