تأثير كمبود آهن بر بيان ژن‌هاي كد‌كننده‌ عوامل رونويسي bZIP4 ،bZIP79 و bZIP97 در گندم نان (.Triticum aestivum L)

به منظور بررسي اثر كمبود آهن بر بيان ژن هاي كدكننده عوامل رونويسي bZIP4، bZIP79 و bZIP97 در ارقام آهن-كارا و آهن-ناكارا گندم نان، آزمايشي به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با 3 تكرار در گلخانه ي تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه اروميه اجرا شد. ارقام فلات (آهن-ناكارا) و پيشتاز (آهن-كارا) در شرايط كمبود و كفايت آهن خاك كشت و بيان ژن هاي كدكننده اين سه عامل رونويسي در برگ و ريشه ارقام در دو مرحله يك ماه بعد از جوانه زني (رويشي) و 30 درصد سنبله دهي (زايشي) با روش Real time PCR اندازه گيري شد. نتايج تجزيه واريانس داده ها نشان داد اثرات متقابل رقم × اندام × مرحله نمونه برداري بر بيان هر سه ژن معني دار بود. مقايسه ميانگين اثر متقابل سه جانبه به روش SNK نشان داد كه بيشترين ميزان افزايش بيان نسبي (Fold change) ژن هاي bZIP79 (بيش  از ۱۴ برابر) و bZIP97 (بيش از ۳ برابر كنترل)، به ترتيب در برگ رقم آهن-كاراي پيشتاز و رقم آهن-ناكاراي فلات در مرحله رويشي بود. بيشترين ميزان بيان نسبي ژن كدكننده عامل رونويسي bZIP4 (بيش از ۱۲ برابر كنترل) در ريشه رقم آهن-كاراي پيشتاز در مرحله رويشي مشاهده شد كه نشان مي دهد احتمالاً اين ژن در فعال سازي فرآيند بيان ژن هاي دخيل در جذب آهن از خاك در ريشه دخالت دارد. همچنين افزايش بيان ژن كدكننده عامل رونويسي bZIP79 در برگ رقم آهن-كاراي پيشتاز در مرحله رويشي تحت شرايط كمبود آهن، نشانگر دخالت اين عامل رونويسي در فعال سازي رونويسي ژن هاي دخيل در انتقال آهن از برگ به دانه و ساير بافت هاي مصرف كننده آهن در شرايط كمبود آهن مي باشد. بيان ژن bZIP97 در برگ رقم آهن-ناكاراي فلات در مرحله رويشي افزايش ولي در رقم پيشتاز كاهش يافت؛ بنابراين احتمالاً رقم آهن-كاراي پيشتاز در مرحله رويشي در برگ از عوامل رونويسي ديگري از خانواده bZIP و يا خانواده هاي ديگر، براي افزايش رونويسي ژن هاي دخيل در جذب آهن استفاده مي كند. به طور كلي اين پژوهش، اطلاعات و شناخت محققين از مكانيسم مقابله گياه با تنش كمبود آهن را افزايش مي دهد. همچنين شناسايي عوامل رونويسي bZIP كليدي دخيل در فعال سازي ژن هاي درگير در جذب و انتقال آهن در گندم نان، امكان دست كاري ژنتيكي به منظور توليد ارقامي با ميزان بيشتر آهن در دانه را فراهم مي كند.