تنوع ساخت فعل در گونه‌هاي فارسي كابلي، هروي و هزارگي افغانستان

پژوهش‌ هاي مقايسه‌ اي در زمينه زبان ها و گويش ‌هاي ايراني به دليل »پيكره‌ بنياد « بودن آن، به گونۀ مقبولي در ايران صورت نگرفته و اين موضوع انجام مطالعات تطبيقي بين گونه‌ هاي معتبر زبان فارسي را دشوار مي‌ سازد. به جهت فقدان نهادهاي نظارتي و حمايتي در مورد فارسي دري در افغانستان و نيز وجود جنگ‌ هاي فرسايشي و همچنين مهاجرت‌هاي گسترده، به جايگاه زبان فارسي در آن سرزمين عنايت كافي مبذول نشده است. در غياب چنين توجهي در آن كشور همسايه و مسلمان كه پيوندهاي عميق فرهنگي با ايران دارد، ضروري مي ‌نمايد تا زمينۀ مطالعات گويشي در مورد فارسي دري در دانشگاه هاي ايران تقويت شود. اين پژوهش از نتايج يك تحقيق ميداني در زمينۀ بررسي تطبيقي گويش هاي مرزي ايران است. براي مزيد اطمينان، آثاري كه به بررسي گويش هاي فارسي افغانستان پرداخته، مورد بازبيني قرار گرفته اند. به علاوه پژوهشگر براي امكان مقايسۀ تنوعات ساخت فعل در گويش ‌هاي كابلي، هروي و هزارگي از طريق مصاحبه و همچنين مشاهده مستقيم، داده‌ هاي مورد نياز را استخراج و ثبت كرده است. تعداد گويشوران در هر كدام از گويش‌ هاي مورد نظر 5 نفر از دانشجويان افغانستاني واحد بين‌ الملل دانشگاه بيرجند با ميانگين سن 30 سال در 2 گونۀ جنسيتي است. نتايج پژوهش حاضر حاكي از شباهت نسبي الگوي رده شناختي حاكم بر گويش هاي كابلي، هروي و كابلي با فارسي معيار و به ويژه گويش‌ هاي مرزي خراسان در حوزه ‌هايي چون زمان‌ هاي فعل، ساخت‌ هاي امر و نفي، مجهول و انواع سببي است. گويش هزارگي نسبت به گويش ‌هاي فارسي هروي و كابلي از تفاوت‌ هاي واژگاني و دستوري قابل توجهي با فارسي معيار در ايران برخوردار است.