مكالمۀ سنت و تجدد در مقالاتي دربارۀ قاآني شيرازي

در اين مقاله برآنيم تا برخلاف كليشه‌هاي برساخته از مفاهيم سنت و تجدد و نسبت صرفاً تقابلي آن دو، چگونگي مفهوم‌يابي سنت و تجدد ادبي در محيط‌هاي مختلف و كسب مفاهيم تازه و متفاوت و نسبت‌هاي گوناگون آن‌ها را در زمينه مقالات مربوط به قاآني بررسي كنيم. بازۀ زماني مورد نظر ما از سال 1285 تا 1320 است. براي تبيين و توضيح نسبت سنت و تجدد از اصطلاح »مكالمه « استفاده مي‌كنيم. بررسي ما سه مرحله خواهد داشت: شكل‌گيري مكالمه، جدال نوگرايان و بازخواني انگاره‌ها.در دورۀ آغازين كساني كه ما آن‌ها را تجددگرا مي‌شماريم تلاش مي‌كنند با تلقي قاآني و شعرش به مثابه تجسم امر سنتي، به مقابله با آن برخيزند اما مكالمه سنت و تجدد در مقالات بهار و وحيد دربارۀ قاآني ابعاد تازه‌اي از دو مفهوم فوق را آشكار مي‌كند كه قطعاً در قالب دوگانۀ كليشه‌اي سنت و تجدد قرار نمي‌گيرد. در مرحلۀ دوم و با بررسي مقالات دو تن از نوگرايان دربارۀ قاآني متوجه مي‌شويم كه تلاش براي محبوس كردن قاآني در سنت همزمان با انتساب صفات متجددانه به او رابطۀ ديالكتيكي ميان سنت و تجدد پديد مي‌آورد. در مرحله سوم مكالمه ميان سنت و تجدد به درون سنت كشيده مي‌شود و مقاومت سنت در مقابل سنت فرو مي‌شكند. اين مرحله‌اي از »عقلانيت و خودآگاهي تاريخي « است كه منتقدان را به بازخواني انگاره‌هاي پيشين ترغيب مي‌كند. مي‌توان اين تحقيق را در مورد شاعران ديگر هم انجام داد اما قاآني به اعتبار موقعيت، عملكرد و آثارش بيش از ديگران زمينه اين مكالمه را فراهم آورده‌است.