خوانش آثار عفيفه لعيبي براساس نظريات لوسي ايريگاري

مؤلفه زن در سراسر تاريخ به عنوان يكي از عناصر مهم تصويري در تمامي هنرها تحت تأثير مسائل اجتماعي و سياسي جامعه قرار گرفته و به شكل هاي متفاوتي بروز يافته است. هنرمندان به طرق مختلفي از اين مؤلفه براي بازگويي هويت از دست رفته زن و محو شدن آن در پشت گفتمان مردسالار رايج در جامعه بهره گرفته اند. نقاشان متعددي همچون عفيفه لعيبي از مؤلفه زن جهت نماياندن جايگاه زن در جامعه استفاده كرده و از ديدهاي مختلفي اين مؤلفه را به تصوير كشيده اند كه در واقع بسياري از اين آثار تداعي كننده نظريات فمينيستي در قالب نقاشي است. در همين راستا روشنفكران بسياري نيز در هر دوره از تاريخ جهت بازپس گيري جايگاه اجتماعي زنان تلاش كرده و نظريات متعددي از خود ارائه كرده اند. لوسي ايريگاري از فيلسوفان و روانكاوان فرانسوي، حذف زنان از زبان مردسالاري را مورد بررسي قرار مي دهد تا شكل هاي بديل نوشتار زنانه را پيدا كند كه به زنان امكان مي دهد خودشان را به خودشان معرفي كنند چرا كه زنان در گفتمان مردسالار همواره به عنوان هويتي منفعل و وابسته تعريف شده و از قلمرو فرهنگ طرد شده اند. پژوهش حاضر كه به شيوه توصيفي-تحليلي به انجام رسيده، ابتدا به تعريف نظريات ايريگاري در زمينه واسازي تعاريف مربوط به هويت زنانه مي پردازد و در ادامه خوانشي از آثار هنرمند عراقي، عفيفه لعيبي كه فيگور زن يكي از مؤلفه هاي اصلي در نقاشي هاي اوست براساس ديدگاه لوسي ايريگاري ارائه مي دهد تا به اين پرسش كه چه شباهت هايي ميان نظريات لوسي ايريگاري و آثار عفيفه لعيبي وجود دارد و چگونه مي توان آثار او را از اين منظر تحليل كرد؟ پاسخ دهد. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه با تعاريفي كه لوسي ايريگاري در مورد هويت يابي زنان ارائه داده، موارد متعددي را مي توان در آثار نقاشي عفيفه لعيبي با اين نظريات تطبيق داد. يكي از انتقادهاي لوسي ايريگاري به جايگاه اجتماعي زنان و هويت از دست رفته او به واسطه گرايش مردانه زبان و همچنين الگوي مادر-فرزندي بوده كه اين مفاهيم به وضوح در نقاشي هاي عفيفه قابل مشاهده است. وي در بسياري از آثار خود مفهوم مادر بودن را به تصوير كشيده و از طرف ديگر زناني را به نمايش گذاشته كه طبق انديشه مردسالار غالب در جامعه، صرفاً در امورات منزل گرفتار شده و مشغول برآورده ساختن اميال مردانه هستند.