بررسي و تحليل رويكرد ابن ‌سينا به انقطاع نفس از قوا با نگاهي به برهان انسان مُعلق و رساله حي بن يقظان

يكي از براهين معروفِ ابن‌ سينا براي نيل به خودآگاهي، برهان تنبيهي انسان معلَّق است. اين برهان در آثار مختلف ابن ‌سينا تقريرهاي متفاوتي دارد كه نقطه كليدي تمام اين تقريرات، نيل به خودآگاهي و اثبات اِنيت نفس در صورت گسست و انقطاع از قوا است. اين انقطاع داراي سه مرحله است: قطع توجه از بيرون، عطف توجه به درون و درنهايت آگاهي نسبت به انيت (وجود خاص) كه از نظر ابن‌سينا عميق‌ترين لايه خود است. ابن‌سينا دقيقاً همين رويكرد را در رساله حي بن يقظان، در قالب سيروسياحت نفس براي نيل به خداشناسي در پيش مي‌گيرد. در اين رساله، سياحتي با راهبري عقل فعال و رهروي نفس ناطقه، براي شناخت مبادي عاليه و در رأس آنها خدا به تصوير كشيده شده است. ابن‌سينا از زبان حيّ يا همان عقل فعال، بر اين نكته تأكيد مي كند كه نيل به خداآگاهي نيز بدون انقطاع از قوا تحقق نمي يابد. درحقيقت ابن‌سينا در آثار خويش رويكرد واحدي در سير خودآگاهي و خداآگاهي اتخاذ كرده است كه مبتني بر تزاحم قوا در سير نفس و لزوم انقطاع نفس از قوا براي تحقق و تكميل اين سير است. دليل اين امر نيز رويكرد خاص ابن‌سينا در تفسير چيستي قوا و نسبت آن با نفس است.