پاسخ ابن‌سينا به دو پرسش بنيادي درباره گستره معرفت‌هاي بشري

ابن‌سينا كه تحقيقات گسترده وي درباره انسان ازجهات زيستي و بيولوژيكي و ساحت‌هاي وجودي و به‌طورويژه نفس انساني در دنياي اسلام، اگر ادعا نشود بي‌نظير، به‌يقين كم‌نظير است، تعقل كليات را برترين مراتب ادراك و عالي‌ترين مرتبه نفس انساني مي‏داند. گستره ادراك كليات، كه كليد ورود به درياي بي‌كران علوم وحقايق است، ازجهت محدود يا نامحدود بودن و اينكه ميزان شناخت انسان از مصاديق و كنه اشيا تا چه اندازه است، ابهامات و مجادلاتي را بين فيلسوفان برانگيخته است. باتوجه‌به اهميت و نقش كاركردي آگاهي‌ها درتمامي عرصه‌هاي زندگي، پژوهش پيش‌ِرو كوشيده است براي دو پرسش ازديدگاه ابن‌سينا پاسخي بايسته دهد: يك: دامنه معرفت‌هاي بشري تا كجا است؟ دو: آيا نقش تعاريف حدي تنها تمايز ميان اشيا است يا انسان را بر شناخت تمام ذاتيات توانا مي‌سازد؟ براي رسيدن به داوري علمي، نخست دو گروه از عبارات ابن‌سينا بيان شده است و پس از ارزيابي و تحليل با سودجستن از عمومات فلسفي، كه معرفت‌هاي بشري را محدود نمي‌دانند، و درنهايت با بهره‌مندي از مباني فلسفي ابن‌سينا به‌ويژه ديدگاه وي درباره پيوند نفس و بدن، و تأكيدبر توانايي توسعه ظرفيت‌هاي وجودي، اين نتيجه گرفته شده است كه انسان در سير افقي براي كسب كمالات با مرز بسته‌اي روبه‌رو نخواهد شد و بر شناخت كنه اشيا توانايي خواهد داشت. روش نوشتار تحليلي و عقلي است. چنانچه خرده گرفته شود كه در باره ادراك كليات و مسئله موردِپژوهش افزون‌بر متون كهن فلسفي، رسائل و مقالات بسياري نوشته شده است، پاسخ اين است آنچه اين پژوهش را متمايز از تحقيقات پيشين مي‌سازد، تبيين و تأكيد ظرفيت‌هاي وجودي انسان است كه درصورت شكوفايي افق‌هايي نو پيرامون گستره معرفت بر روي انسان مي‌گشايد و نادرستي اين پندار را كه گفتارهاي ابن‌سينا درباره حدود معرفت‌هاي بشري با هم سازگاري ندارد، آشكار مي‌سازد.