تأملي در موقعيت مرزي انسان برحسب قوه خيال در فلسفه كانت و فارابي

انسان در سنت اسلامي موجودي مياني و مرزي تعريف شده است؛ به‌اين‌معناكه انسان موجودي است در ميانه حيوان و فرشته و در مرز ميان آن دو، كه هر لحظه امكان سقوط يا عروج وي به يكي از اين مراتب هستي وجود دارد. در اين مقاله كوشش شده تا براساس تصوير قوه خيال در فلسفه فارابي و كانت، تبييني فلسفي از اين وضعيت مياني و مرزي انسان صورت بگيرد؛ بنابراين مسئله خاص اين نوشتار اين است كه ببينيم چگونه نزد اين فيلسوفان، معرفت‌شناسي، بستري براي ارائه تبييني هستي‌شناسي از موقعيت مرزي انسان مي‌شود. اين مقاله صرفاً مطلع و گامي نخست براي اين مسئله است. ازآنجاكه اهميت و جايگاه قوه خيال نزد كانت در ضمن بحث استنتاج استعلايي به‌شكل برجسته‌اي خود را نشان مي‌دهد، ابتدا تلاش مي‌شود تا استنتاج استعلايي در همان مسيري كه قوه خيال نقش خودش را آشكار مي‌كند، پِي گرفته شود و بر دوسطح خيال مولد و بازتوليدي تأكيد شود. در گام بعدي سعي‌  مي‌شود تا بدون تطبيق‌سازي خام يا ايجاد اين‌هماني ميان دو فيلسوف، همين دو سطح خيال در انديشه‌هاي فارابي پيگيري، و با اتكاء به روش تحليلي، بنياد انسان‌شناسي‌اي برحسب قوه خيال، در انديشه اين دو فيلسوف جست‌وجو شود. نقش ميانجيگري خيال در تحقق معرفت نزد دو فيلسوف امكان پِي‌ريزي چنين ايده‌اي را فراهم ‌آورد.