توصيف و تحليل لذت و شاخصه‌هاي آن بر مبناي تعريف ابن‌سينا در اشارات و تنبيهات

انديشمندان بسياري براي تبيين معناي لذت‌والم، تعاريف گوناگوني بيان كرده‌اند. در تحقيق حاضر با روش تحليلي و مقايسه‌اي بررسي مي‌شود كه از ميان مشهورترين اين تعاريف در تاريخ فلسفه اسلامي، كدام تعريف، اتقان و جامعيت و مانعيت بيشتري دارد. بنابر ديدگاه برگزيده، تعريف ابن‌سينا در كتاب اشارات و تنبيهات، نسبت به ساير تعاريف، دقت و جامعيت و مانعيت بيشتري دارد. البته اين تعريف بر مقدماتِ حصول لذت تمركز دارد و لذت را مصداقي از ادراك حضوري و نيل معرفي مي‌كند؛ اما بنابر ديدگاه برگزيده در اين مقاله، لذت، كيف نفساني متمايز از ادراك و علم حضوري است؛ به‌بيان‌دقيق‌تر، لذت عبارت است از انبساط، بهجت و سروري كه در نتيجه ادراك و وصول به آن چيزي حاصل مي شود كه نزد شخص مدرِك، ملائم و كمال است. اين ادراك و وصول بايد در شرايطي محقق شود كه امر مضاد و مزاحمي براي حصول لذت وجود نداشته باشد. بنابر قيودي كه در تعريف مذكور بيان شده، لذت، كيفي نفساني، متمايز از ادراك، اختياري، نسبي و برخاسته از نيازهاي انسان است. در صورتي شخص به لذت دست مي‌يابد كه قدرت درك امر ايجادكننده لذت را داشته باشد و آن را براي خود خيروكمال ببيند. ابن سينا، لذت عقلاني را برترين لذت مي­داند. ازنظر او، ميان مراتب گوناگون لذت‌هاي نفساني مي‌تواند تزاحم وجود داشته باشد و براي رفع اين تزاحم بايد نظام اولويت‌بندي منطقي و جامعي ارائه شود.