نقد و بررسي مقررات پرداخت ديه از بيت المال در قانون مجازات اسلامي 1392

حكومت اسلامي وظيفه اساسي دربرقراري امنيت شهروندان و اجراي عدالت دارد. گاه اشخاصي دچار آسيب هايي مي شوند كه بنا به عللي نمي توان به ظاهر از مسئول حادثه انتظار جبران خسارت را داشت. آيا حكومت در اين زمينه مسئوليت دارد؟ گرچه اصل بر عدم ضمان بيت المال و عدم تكليف بيت المال مي‌باشد، اما قانون مجازات اسلامي 1392 در مواد متعددي به پرداخت ديه قربانيان جرايم از بيت المال اشاره كرده است. مي‌توان اين موارد را به چهار دسته تقسيم كرد: 1. وقوع جنايت در اثر رفتار غير عمدي و بدون تقصير كارگزاران حكومتي ؛ 2. پرداخت ديه جاني يا فاضل ديه او؛ 3. پرداخت ديه مجني عليه در كنار و به همراه جاني و 4. پرداخت ديه توسط بيت المال به جايگزيني جاني. هر كدام از اين چهار مورد داراي ادله مشخص و در عين حال چالش‌هايي هستند كه گاه تشخيص سياست قانونگذار را با ابهام مواجه مي‌سازد. اين مقاله با بررسي اين چهار مورد، و اشاره اجمالي به مباني فقهي آنها، به تبيين چالش‌ها و ابهامات موجود در مورد هر يك مي‌پردازد و با ارائه پيشنهاد مناسب سعي در اصلاح قانون دارد.