بررسي و تحليل تشبيه هاي مربوط به اسما و صفات خداوند در مثنوي (با تكيه بر سه دفتر اول)

تصور و تصوير خداوند در ذهن هر متفكر و هنرمند دينداري، بخش مهمي از جهان بيني اوست. اين تصور از خداوند، مبناي چگونگي رابطۀ انسان با خدا، خودش، جهان و ساير انسان ها را تشكيل مي دهد. تشبيه، ابزار مناسبي براي بيرون‌كشيدن جنبه هاي پنهان اين تصوّر و تصوير است. اين پژوهش در پي آن است كه تشبيه هاي به كاررفته دربارۀ خداوند را در سه دفتر نخست مثنوي بررسي كند و زواياي پنهان ديگري را از تصور خدا در ذهن مولوي روشن سازد. براي بررسي و برداشت دقيق تر تصور خداوند در مثنوي، تشبيه هاي مربوطه از منظر وجه شبه با اسماء و صفات خداوند تطبيق داده شده اند. هركدام از تشبيهات مربوط به خداوند در مثنوي به اسم يا اسمائي از خدا اشاره دارد. اين پژوهش به شيوۀ توصيفي‌ـ‌تحليلي سامان يافته و نشان داده مولوي با ابزار تشبيه توانسته است، تصاويري براي مخاطب خلق كند كه به اسماء و صفات الهي اشاره دارند. مولوي در تشبيهات خود، بيشتر از عناصر طبيعت و تصاوير زيبا استفاده كرده است. وجه شبه هايي نيز كه ميان مشبه (خدا و يا صفات او) با مشبهٌ به وجود دارد متناسب و هماهنگ با اسماء جمالي خداوند است. اين نكته نشان دهندۀ تصوّر خدايي مهربان در انديشۀ مولوي است. همچنين، اين پژوهش نشان مي دهد كه مي توان تشبيهات مربوط به خداوند را در مثنوي، از منظر اشاره به اسماء الهي به سه دسته تقسيم كرد: تشبيه هايي كه با نشان‌دادن يك تصوير به يك اسم، به دو اسم يا به سه اسم از اسماء الهي اشاره دارند.