كاركردهاي حسن تعليل در منطق الطير عطار

در آثار ادبي، سخنور به‌مقتضاي حال مخاطب، با استفاده از شگردهاي ادبي متعدد و درخور، سخن را بر قوۀ تخيل بنيان نهاده، در نهايت با به‎كارگيري آرايه‎هاي بديعي بر گيرايي و لطف كلام مي‎افزايد. حسن تعليل به‎عنوان آرايۀ بديعي نه‎تنها در حسن و زيبايي كلام مؤثر است، از اركان اصلي تخيل در كلام نيز به‎حساب مي‎آيد و شاعر زماني از آن بهره مي‎گيرد كه بخواهد قوانين رايج علي و معلولي را بر هم بزند و مخاطب را همراه خويش، وارد دنياي خيالي و شاعرانه كند. در پژوهش حاضر به روش توصيفي‌ـ‌تحليلي با نگاهي به منطق‎الطير از دريچۀ حسن ‎تعليل، ضمن بيان نمونه‎هاي بارز كاربرد آن در كلام عطار، كاركردهاي آن نيز به‌روشني بيان مي‎‎شود تا افق‎ روشني در مقابل ديدگان مخاطبان و علاقه‎مندان آثار عرفاني، به‎ويژه كلام عطار قرار بگيرد و در نهايت نيز به اين نتيجه رهنمون مي‎شود كه هرچند حسن تعليل در منطق‎الطير بسامد بالايي ندارد، اما همين مقدار بهره‎گيري از آن، براي بيان مفاهيم هنري و ادبي، عرفاني، اجتماعي و روان‎شناسي و... سبب برجسته‎سازي و تأثير مضاعف رويۀ معنايي كلام مي‎شود و اين‎گونه شاعري كه با نگاهي متفاوت به جهان و قوانين آن مي‎نگرد، مخاطب غرق در دنياي عادي و تكراري را با دنياي خيال آشنا مي‎سازد؛ دنيايي كه برخلاف انتظار اوست و همين عادت‎شكني، تشخص ويژه‎اي به ‌كلام مي‎بخشد.