بررسي هنجار گريزي در شعر عصر مشروطه با تكيه بر اشعار ايرج ميرزا و ميرزاده عشقي بر اساس نظريه جفري ليچ

غايت شعر و هنر، كوششي در جهت نفوذ در في‌الضمير مخاطب و انتقال عاطفه است. عصر مشروطه، با عواملي چون ارتباط با دنياي غرب، سفرنامه‌ها، تأسيس مدارس جديد، ترجمه آثار غربي و مطبوعات و ايجاد تغييرات اساسي در تمامي ساختار جامعه، ادبيات دوره قاجار را متحوّل ساخت. از اين رو شاعران اين دوره به اقتضاي شرايط سياسي و اجتماعي جامعه با زبان شعر كه سراسر شگردهاي هنري است با مردم طبقات جامعه سخن مي‌گفتند. اين پژوهش به شيوه توصيفي-تحليلي و روش كتابخانه‌اي بيان نموده است كه قاعده‌كاهي و قاعده‌افزايي دو ركن اساسي هنجارگريزي و شگردهاي هنري مي‌باشد. اين شگردهاي هنري در شعر شاعران مشروطه (ايرج ميرزا و ميرزاده عشقي) مورد بررسي قرار مي‌گيرد. نتايج نشان داد اگرچه شاعران داعيه تجدد و نوگرايي را در ادبيات به ويژه شعر دارند؛ اما هنوز كهنه‌گرايي در آثارشان ديده مي‌شود. هنجارگريزي نحوي در حوزه دستور كه كاربرد واژگان كهنِ مغاير با زبان معيار دوره مشروطه و ساخت مصدرها و تركيب‌هاي خلاف قواعد دستور زبان فارسي نيز در شعر اين دوره ديده مي‌شود كه نمود بيشتري در اشعار ميرزاده عشقي دارد. هنجارگريزي سبكي كه كاربرد فراوان لغات عاميانه و روزمره و واژگان غيرفارسي و فرنگي مي‌باشد به دليل تغيير و تحولات اساسي جامعه در دوره مشروطه و عموميت يافتن شعر سهم بسيار بالايي در تفاوت سبكي شعر اين دوره با دوره‌هاي ماقبل خود دارد و بسامد بسيار بالايي در شعر ايرج ميرزا و سپس ميرزاده عشقي دارد و ديگر انواع هنجارگريزي مورد بررسي قرار گرفته است.